Dziś, 18 listopada, w krajach Unii Europejskiej obchodzimy Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach. Rozpoczyna on trwający do 24 listopada Światowy Tydzień Wiedzy o Antybiotykach. Wspólny cel obu inicjatyw jest prosty: zwrócić uwagę na lekooporność, czyli zjawisko, w którym leki przestają działać na drobnoustroje, a zwykłe zakażenia stają się trudniejsze w leczeniu.
Skąd wziął się ten dzień
Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach ustanowiła w 2008 roku Komisja Europejska na wniosek Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC). Z kolei Światowy Tydzień Wiedzy o Antybiotykach został ustanowiony przez Światową Organizację Zdrowia w 2015 roku, a od 2018 roku przypada na dni 18–24 listopada. W Polsce kampanię koordynuje Narodowy Instytut Leków w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2026, finansowanego ze środków Ministra Zdrowia.
Hasło tegorocznej kampanii
Tegoroczna edycja przebiega pod hasłem „Jedno zdrowie, jedno działanie: zapobiegaj AMR już teraz”. Skrót AMR oznacza oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, czyli zdolność bakterii, wirusów, grzybów i pasożytów do przetrwania w obecności leków, które miały je zwalczać. Koncepcja „Jedno zdrowie” zakłada, że zdrowie ludzi, zwierząt, roślin i środowiska jest ze sobą ściśle powiązane. Dlatego w walce z lekoopornością muszą współdziałać lekarze, weterynarze, rolnicy, instytucje ochrony środowiska i administracja państwowa.
Dlaczego antybiotyki tracą skuteczność
Wprowadzenie antybiotykoterapii na początku lat czterdziestych XX wieku znacząco zmniejszyło umieralność z powodu bakteryjnych chorób zakaźnych. Jednak gdy stosujemy te leki zbyt często i bez potrzeby, bakterie uczą się ich unikać. Antybiotyk przestaje wtedy hamować ich namnażanie, a skuteczność leczenia gwałtownie spada. Warto przy tym pamiętać o podstawowej zasadzie: antybiotyki działają wyłącznie na bakterie, nie leczą więc chorób wirusowych, takich jak grypa czy przeziębienie.
Organizatorzy krajowej kampanii przypominają ponadto, że w szpitalach ponad połowa antybiotyków jest stosowana niepotrzebnie lub nieodpowiednio.
Co pokazują najnowsze dane
Z najnowszego sprawozdania ECDC wynika, że w 2024 roku średnie łączne zużycie antybiotyków do stosowania ogólnoustrojowego w Unii Europejskiej wyniosło 20,3 określonej dawki dobowej (DDD) na 1000 mieszkańców dziennie. Jest to o 2 proc. więcej niż w roku bazowym 2019. Tymczasem Rada Unii Europejskiej wyznaczyła cel zmniejszenia tego zużycia o 20 proc. do 2030 roku, czyli do poziomu 15,9 DDD. Według ECDC w 18 z 25 państw członkowskich zużycie w 2024 roku było wyższe niż w roku bazowym. W lecznictwie otwartym średnia dla Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego wyniosła 18,8 DDD, a prawie połowę zużycia stanowiły penicyliny.
Drugi cel unijny dotyczy jakości leczenia: do 2030 roku co najmniej 65 proc. stosowanych antybiotyków powinny stanowić leki z grupy Access, czyli pierwszego i drugiego wyboru, o węższym zakresie działania. W 2024 roku odsetek ten wynosił w Unii średnio 60,3 proc.
W Polsce, według pracy naukowej opublikowanej w bazie PubMed Central i opartej na danych o sprzedaży, zużycie antybiotyków w lecznictwie otwartym wyniosło w 2024 roku 21,2 DDD na 1000 mieszkańców dziennie. Pod względem najwyższego użycia ambulatoryjnego dało nam to siódme miejsce wśród państw Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W latach 2019–2024 polskie zużycie wyprzedzało średnią europejską o 13–26 proc. ECDC wskazuje ponadto, że Polska należy do ośmiu krajów, w których w latach 2020–2024 istotnie wzrósł udział antybiotyków rezerwowych w lecznictwie szpitalnym. Są to leki ostatniej szansy, które należy oszczędzać na zakażenia wywołane przez bakterie wielolekooporne.
Dane o zużyciu dotyczą sprzedaży lub refundacji leków i nie pokazują, czy zastosowano je w sposób uzasadniony. Mimo to ECDC ocenia, że potrzebne są dalsze działania ograniczające niepotrzebne stosowanie antybiotyków na wszystkich poziomach opieki zdrowotnej.
Co może zrobić każdy z nas
Organizatorzy kampanii zwracają uwagę, że o skuteczności antybiotyków decydują także codzienne decyzje pacjentów. Warto pamiętać o kilku zasadach:
- stosuj antybiotyk wyłącznie wtedy, gdy przepisał go lekarz, i nie domagaj się go, jeśli lekarz uzna, że nie jest potrzebny;
- przyjmuj lek w zalecanej dawce, o właściwych porach i przez cały zalecony czas, a terapii nie przerywaj bez konsultacji, nawet gdy objawy ustąpią;
- nie udostępniaj antybiotyków innym osobom i nie używaj resztek po wcześniejszym leczeniu;
- nie kupuj antybiotyków przez internet ani poza aptekami;
- zapobiegaj zakażeniom: myj lub dezynfekuj ręce, przestrzegaj zasad higieny żywności, unikaj kontaktu z osobami chorymi i wykonuj zalecane szczepienia.
Gdzie szukać materiałów edukacyjnych
Narodowy Program Ochrony Antybiotyków udostępnia na stronie antybiotyki.edu.pl pakiet prasowy, plakaty w dwóch układach oraz wystawę edukacyjną. W dniach 16–30 listopada na platformie e-learningowej tego serwisu można ponadto uczestniczyć w sympozjum poświęconym tematyce obchodów. Przedsięwzięcia lokalne prowadzą również stacje sanitarno-epidemiologiczne oraz urzędy miast, które publikują materiały dla mieszkańców.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu


