Co 34 minuty w Polsce ktoś słyszy diagnozę: nowotwór krwi. Na świecie taka wiadomość dociera do kolejnej osoby co 35 sekund. W obliczu tych liczb trudno bagatelizować skalę problemu, który dotyka ludzi niezależnie od wieku, płci czy stylu życia. 28 maja, w Światowym Dniu Walki z Nowotworami Krwi, organizacje medyczne i instytucje publiczne na całym świecie apelują o zwiększenie świadomości, regularną diagnostykę i gotowość do oddania szpiku.
Geneza i symbol
Światowy Dzień Walki z Nowotworami Krwi (ang. World Blood Cancer Day) obchodzony jest corocznie 28 maja. Święto zostało zainicjowane w 2014 roku przez Fundację DKMS – międzynarodową organizację non-profit zajmującą się walką z nowotworami krwi i innymi chorobami układu krwiotwórczego. Jego celem jest zwiększenie świadomości społecznej, zachęcanie do regularnych badań, wspieranie osób dotkniętych chorobami krwi, a także propagowanie dawstwa komórek macierzystych.
Symbolem tego dnia jest czerwony znak „&” – ampersand wyrażający solidarność z osobami cierpiącymi na nowotwory krwi. Znak ten symbolizuje łączność pomiędzy pacjentami i ich rodzinami, a także dawcami.
Skala zachorowań w Polsce
Dane Krajowego Rejestru Nowotworów (KRN) pokazują, że problem ma w Polsce wymiar rosnący. Rocznie diagnozuje się już około 15 600 nowych przypadków nowotworów hematologicznych, co oznacza, że każdego dnia dramatyczną wiadomość otrzymują średnio 43 osoby (dane KRN 2023, Fundacja DKMS, 2026). Struktura rocznych diagnoz wygląda następująco:
- ok. 11 500 przypadków to białaczki i chłoniaki,
- ok. 2 800 przypadków stanowią nowotwory mieloproliferacyjne (MPN),
- ok. 1 300 przypadków to zespoły mielodysplastyczne (MDS).
Według Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie (PSSE Kraków, gov.pl) dorośli najczęściej chorują na przewlekłą białaczkę limfocytową, a u dzieci dominuje ostra białaczka limfoblastyczna.
Czym są nowotwory krwi?
Nowotwory hematologiczne to zróżnicowana grupa chorób układu krwiotwórczego i chłonnego. Większość z nich rozwija się w szpiku kostnym, w którym wytwarzana jest krew. Dochodzi w nich do niekontrolowanego namnażania się nieprawidłowych komórek, które uniemożliwiają krwi pełnienie kluczowych funkcji – takich jak zwalczanie zakażeń czy zapobieganie krwawieniom.
Do nowotworów krwi zalicza się przede wszystkim:
- ostrą białaczkę szpikową,
- przewlekłą białaczkę szpikową,
- szpiczaka plazmocytowego,
- ostrą białaczkę limfoblastyczną,
- przewlekłą białaczkę limfocytową,
- chłoniaki nie-Hodgkina oraz
- chłoniaka Hodgkina.
Objawy, które powinny zaniepokoić
Nowotwory krwi potrafią rozwijać się podstępnie, a ich pierwsze symptomy łatwo pomylić ze zwykłym przemęczeniem lub infekcją. Do sygnałów, które bezwzględnie powinny skłonić do wizyty u lekarza, należą:
- postępujące osłabienie i zmęczenie,
- nawracające i oporne na leczenie infekcje oraz utrzymująca się gorączka,
- wzmożone nocne poty,
- nieintencjonalny i niewyjaśniony spadek masy ciała,
- skłonność do powstawania spontanicznych siniaków lub wybroczyn,
- powiększenie węzłów chłonnych, śledziony lub wątroby,
- niedokrwistość i obniżona odporność na infekcje,
- nieuzasadnione krwawienia.
Morfologia – badanie, które może uratować życie
Profilaktyka nowotworów krwi polega na regularnym wykonywaniu morfologii krwi – powinna ona być przeprowadzana przynajmniej raz w roku. Badanie morfologiczne krwi wraz z rozmazem to podstawowe narzędzie diagnostyczne pozwalające wykryć infekcje, stany zapalne oraz niedobór lub nadmiar poszczególnych rodzajów krwinek, co może świadczyć o rozwijającym się nowotworze. Szczególnie istotne jest wczesne wykrycie choroby: w przypadku ostrych białaczek postęp schorzenia jest bardzo szybki, a opóźnienie leczenia zmniejsza szanse na wyleczenie.
Leczenie i przeszczepienie szpiku
Współczesna hematologia oferuje pacjentom szeroki wachlarz terapii:
- nowoczesną farmakoterapię,
- immunoterapię,
- terapię komórkową CAR-T,
- chemio- oraz radioterapię.
Jednak dla wielu chorych jedyną szansą na wyleczenie pozostaje przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych lub szpiku od dawcy.
Warunkiem przeprowadzenia takiej procedury jest znalezienie dawcy wykazującego zgodność tkankową w układzie HLA (Human Leukocyte Antigen) – niezwykle różnorodnym i skomplikowanym układzie genetycznym, który daje wiele milionów kombinacji. Jak podaje Fundacja DKMS, tylko 25 procent pacjentów znajduje dawcę w kręgu najbliższej rodziny. Dla pozostałych 75 procent chorych jedynym ratunkiem jest znalezienie niespokrewnionego „bliźniaka genetycznego” w bazach dawców szpiku.
„Dane KRN z 2023 roku pokazały, iż zachorowalność na nowotwory hematologiczne nieco się zwiększyła. Także najnowsze doniesienia WMDA (World Marrow Donor Association) przemawiają za wzrostem wykonywanych na świecie transplantacji allogenicznych komórek krwiotwórczych i szpiku. Głównym wskazaniem do takich zabiegów są właśnie nowotwory hematologiczne, ale także nienowotworowe choroby układu krwiotwórczego, takie jak np. anemia aplastyczna czy ciężkie wrodzone niedobory odporności. Wszystko to zwiększa zapotrzebowanie na transplantacje, a co za tym idzie – na stałe powiększanie puli potencjalnych dawców szpiku” – komentuje dr Tigran Torosian, hematolog, dyrektor medyczny Fundacji DKMS.
Jak zostać dawcą?
Rejestracja jako potencjalny dawca szpiku jest prosta i bezpłatna. Do rejestru dawców mogą dołączyć osoby w wieku od 18 do 55 lat, w ogólnie dobrym zdrowiu. Wystarczy zamówić pakiet do pobrania wymazu z wewnętrznej strony policzka, a po jego odesłaniu dane trafiają do bazy potencjalnych dawców.
W 2026 roku baza Fundacji DKMS w Polsce liczy już 2,1 miliona osób. W maju 2026 roku pobrano komórki od 17-tysięcznego dawcy faktycznego. Mimo to wciąż wielu pacjentów czeka na swojego „bliźniaka genetycznego” – stąd apel, by każda nowa rejestracja była traktowana jako realny krok ku ratowaniu czyjegoś życia.
Podsumowanie
Światowy Dzień Walki z Nowotworami Krwi to coroczna okazja, by spojrzeć na nowotwory hematologiczne nie jak na odległe zagrożenie, lecz jak na realne ryzyko, które dotyczy każdego. Morfologia wykonana raz w roku, czujność na sygnały ostrzegawcze i gotowość do rejestracji jako dawca szpiku – to trzy konkretne działania, które każdy może podjąć już dziś.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
