Każdego roku 12 maja świat zatrzymuje się, by oddać hołd pielęgniarkom i położnym. Międzynarodowy Dzień Pielęgniarek i Położnych — obchodzony w Polsce i na całym świecie — to nie tylko okazja do podziękowań. To przede wszystkim moment refleksji nad stanem zawodu, który stanowi fundament ochrony zdrowia, a zarazem mierzy się z poważnym kryzysem kadrowym.
Skąd pochodzi to święto?
Święto zostało ustanowione przez Międzynarodową Radę Pielęgniarek (ICN) na Kongresie w Meksyku w 1973 roku. Wybór daty jest nieprzypadkowy — 12 maja to dzień urodzin Florence Nightingale, uznawanej za twórczynię nowoczesnego pielęgniarstwa. Jak przypomina Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Bydgoszczy: „To ona w 1860 roku założyła pierwszą świecką szkołę pielęgniarską przy szpitalu św. Tomasza w Londynie i zmieniła sposób myślenia o opiece nad pacjentem”. Nightingale pochodziła z zamożnej, arystokratycznej rodziny, a jej wybór zawodowy spotkał się wówczas z niezrozumieniem otoczenia — pielęgniarstwo nie cieszyło się prestiżem, a warunki pracy były wyjątkowo trudne. Mimo to determinacją i konsekwencją zmieniła oblicze całej profesji.
W Polsce pielęgniarki i pielęgniarze świętują 12 maja razem ze swoimi koleżankami na całym świecie, a położne mają swoje osobne święto przypadające 8 maja. Data ta z kolei upamiętnia Stanisławę Leszczyńską, położną, która w warunkach obozu koncentracyjnego przyjęła tysiące porodów i stała się symbolem odpowiedzialności w ekstremalnych okolicznościach.
Hasło 2026: uprawnienia ratują życie
Każdego roku ICN ogłasza temat przewodni obchodów. W 2026 roku brzmi on: „Our Nurses. Our Future. Empowered Nurses Save Lives” — w polskim przekładzie: „Nasze Pielęgniarki. Nasza Przyszłość. Pielęgniarki z uprawnieniami ratują życie”. Jak wskazuje portal Urzędu Miasta Warszawy ds. zdrowia, celem tegorocznych obchodów jest „podkreślenie kluczowych kompetencji pielęgniarskich, z których każda przynosi istotną poprawę wyników zdrowotnych, dostępu i bezpieczeństwa opieki oraz odporności systemu zdrowotnego”.
Międzynarodowa Rada Pielęgniarek podkreśla, że hasło to stanowi strategiczne przesunięcie akcentów względem poprzednich lat — w 2024 roku tematem była ekonomiczna wartość opieki, w 2025 roku — inwestycja w pielęgniarki jako warunek silnych gospodarek. Tegoroczne hasło koncentruje się na pojęciu „upodmiotowienia strukturalnego”: pielęgniarki ratują życie najskuteczniej wtedy, gdy mają bezpieczne warunki pracy, godziwe wynagrodzenie i realny wpływ na system ochrony zdrowia.
Fundament systemu zdrowia — w liczbach
Rola pielęgniarek i położnych w systemie ochrony zdrowia jest rozległa i wielowymiarowa. Obejmuje podawanie leków i wykonywanie zabiegów medycznych, asystowanie lekarzom podczas operacji, realizację zadań z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki, a w określonym zakresie także samodzielne diagnozowanie pacjentów, wystawianie skierowań na badania diagnostyczne i zleceń na wyroby medyczne.
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego przywołanych przez Urząd Miasta Warszawy, na terenie stolicy w 2024 roku pracowało ponad 19 tysięcy pielęgniarek. Można je spotkać w szpitalach, przychodniach podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej, zakładach opiekuńczo-leczniczych, gabinetach szkolnych, hospicjach oraz domach pomocy społecznej. Zgodnie z danymi GUS z 2024 roku, liczba osób posiadających prawo wykonywania zawodu pielęgniarki w Polsce wyniosła 323,6 tysiąca — o ponad 8 tysięcy więcej niż rok wcześniej.
Kryzys kadrowy — problem, którego nie wolno bagatelizować
Za pozornie optymistycznymi statystykami kryją się jednak głęboko niepokojące tendencje demograficzne. Jak wskazują dane GUS za 2024 rok, dominującą grupę wśród uprawnionych pielęgniarek stanowią osoby w wieku 50–59 lat — ponad 30 procent całej kadry. Oznacza to, że znaczna część pracowników zbliża się do wieku emerytalnego.
Według ostrzeżeń Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych (NIPiP), do 2030 roku liczba pielęgniarek i położnych może zmniejszyć się o ponad 26 tysięcy. Co więcej, Polska dysponuje jedynie około 6,5 pielęgniarki na 1000 mieszkańców, podczas gdy średnia krajów OECD przekracza 11. Szacuje się, że realny niedobór wynosi dziś 150–160 tysięcy pielęgniarek, jeśli za punkt odniesienia przyjąć poziom średniej OECD. Braki kadrowe mają być najbardziej dotkliwe w województwach śląskim, dolnośląskim, wielkopolskim i mazowieckim.
Ministerstwo Zdrowia wskazuje jednak na pewne sygnały poprawy: od roku akademickiego 2019/2020 niemal nieprzerwanie rośnie liczba studentów pierwszego roku pielęgniarstwa — od 2019 do 2024 roku wzrosła o 44 procent, a liczba absolwentów kierunku zwiększyła się w tym samym okresie o 30 procent.
Głos środowiska
Z okazji tegorocznego święta prezes Naczelnej Rady Lekarskiej Łukasz Jankowski złożył pielęgniarkom i położnym życzenia w imieniu samorządu lekarskiego. W skierowanym do nich przesłaniu napisał: „Pomimo błyskawicznego rozwoju technologii medycznych, żadne urządzenie ani system nie jest w stanie zastąpić profesjonalizmu, empatii oraz troski, które człowiek potrafi okazać drugiemu człowiekowi w trudnych chwilach”. W życzeniach podkreślił również, że pielęgniarki i położne udowadniają „jak ogromne znaczenie ma ludzki wymiar opieki” w codziennej pracy szpitali i placówek podstawowej opieki zdrowotnej.
Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher podkreśla, że pielęgniarki i pielęgniarze są „nieodłączną częścią zespołu terapeutycznego” i każdego dnia zapewniają pacjentom „opiekę, poczucie bezpieczeństwa i życzliwość w trudnych momentach choroby oraz rehabilitacji”.
Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim (PSSE), jako instytucja administracji publicznej, przypomina, że pielęgniarki i położne „stanowią jedną z najliczniejszych i najważniejszych grup zawodowych w opiece zdrowotnej” i są obecne „na każdym etapie życia pacjenta — od narodzin, przez profilaktykę, leczenie, aż po opiekę długoterminową”.
Między podziękowaniem a działaniem
Międzynarodowy Dzień Pielęgniarek i Położnych spełnia swoją rolę najlepiej wtedy, gdy przestaje być tylko ceremonią, a staje się impulsem do systemowych zmian. Jak wskazuje ICN, tegoroczny raport towarzyszący obchodom zawiera konkretną mapę drogową dla rządów — dotyczącą bezpiecznych warunków pracy, godziwego wynagrodzenia, możliwości rozwoju zawodowego i realnego udziału pielęgniarek w podejmowaniu decyzji o kształcie ochrony zdrowia.
Pielęgniarki i położne to zawody wymagające nie tylko wiedzy i precyzji, ale także empatii, odporności psychicznej i umiejętności działania pod presją. Docenianie ich pracy raz w roku — choć ważne — nie zastąpi trwałych, strukturalnych inwestycji w ten segment ochrony zdrowia. Przyszłość systemów opieki zależy w dużej mierze od tego, czy ta lekcja zostanie odrobiona na czas.
Źródła:
- Naczelna Izba Lekarska, komunikat z okazji Międzynarodowego Dnia Pielęgniarki i Położnej 2026: https://nil.org.pl/aktualnosci/9248-miedzynarodowy-dzien-pielegniarki-i-poloznej
- Collegium Medicum UMK w Bydgoszczy, aktualności 2026: https://www.cm.umk.pl/aktualnosci-2/7599-miedzynarodowy-dzien-pielegniarki-i-poloznej2026.html
- Urząd m.st. Warszawy – portal Zdrowie, Międzynarodowy Dzień Pielęgniarki 2026: https://zdrowie.um.warszawa.pl/-/miedzynarodowy-dzien-pielegniarki-2026
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim (gov.pl), komunikat z 12 maja 2026 r.: https://www.gov.pl/web/psse-kamien-pomorski/12-maja-2026-r-miedzynarodowy-dzien-pielegniarek-i-poloznych
- Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji, aktualności 2026: https://spartanska.pl/miedzynarodowy-dzien-pielegniarek/
- International Council of Nurses (ICN), temat IND 2026: https://www.icn.ch/news/icns-call-international-nurses-day-2026-empower-nurses-save-lives
- Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych (NIPiP), prognoza do 2030 roku: https://nipip.pl/do-2030-roku-liczba-pielegniarek-i-poloznych-zmniejszy-sie-o-ponad-26-tysiecy-alarmuje-samorzad-zawodowy-informacja-prasowa/
- Dane GUS za 2024 rok, za: https://www.adamed.expert/pielegniarka/aktualnosci/pielegniarki-i-polozne-w-statystykach-gus-problem-kadrowy-poglebia-sie
- Dane Ministerstwa Zdrowia dot. studentów pielęgniarstwa 2019–2024, za: https://www.rynekzdrowia.pl/Polityka-zdrowotna/Pielegniarki-nadciaga-zapasc-Ale-analizy-Ministerstwa-Zdrowia-mocno-zaskakuja,274120,14.html
