Wraz z końcem sierpnia rodzice kompletują wyprawki szkolne, a placówki oświatowe i instytucje publiczne przypominają o zasadach, które mają chronić zdrowie i bezpieczeństwo najmłodszych. Dobór plecaka, obuwia, urządzenie miejsca do nauki oraz bezpieczna droga do szkoły to elementy, które – choć wydają się drobne – mają realny wpływ na rozwój dziecka.
Wady postawy dotyczą zdecydowanej większości uczniów
Dzieci w wieku szkolnym spędzają w pozycji siedzącej nawet kilkanaście godzin dziennie – w szkolnych ławkach, przy odrabianiu lekcji czy podczas zajęć dodatkowych. Czas wolny również coraz częściej wiąże się z siedzeniem, tym razem przed ekranem komputera, telewizora lub smartfona. Jak wskazuje Narodowy Fundusz Zdrowia, długotrwałe siedzenie w nieprawidłowej pozycji jest jednym z głównych czynników sprzyjających rozwojowi wad postawy u dzieci, a nieleczone wady mogą prowadzić do dolegliwości bólowych, ograniczenia sprawności, a w skrajnych przypadkach nawet do kalectwa.
Skala problemu jest znacząca – zaburzenia postawy ciała dotyczą, według szacunków przywoływanych w publikacjach eksperckich, nawet 90 procent dzieci i młodzieży w Polsce. Wśród przyczyn wymienia się m.in. niedostosowane do wzrostu ucznia ławki i krzesła, nieprawidłowe pozycje przyjmowane podczas nauki i odpoczynku, przeciążony plecak szkolny, nadwagę oraz siedzący tryb życia połączony z ograniczoną aktywnością fizyczną.
Plecak nie powinien ważyć więcej niż 10–15 procent masy ciała dziecka
Źle dobrany lub zbyt ciężki plecak może nadmiernie obciążać kręgosłup dziecka i sprzyjać nieprawidłowej postawie. Narodowy Fundusz Zdrowia rekomenduje, aby waga plecaka razem z wyposażeniem nie przekraczała 10–15 procent masy ciała ucznia. Istotne są też inne cechy: dół plecaka powinien kończyć się na linii pleców, a górna krawędź nie powinna sięgać powyżej karku. Usztywniona, wyprofilowana ścianka powinna dobrze przylegać do pleców, a szerokie (co najmniej 4-centymetrowe) i regulowane szelki powinny równomiernie rozkładać ciężar. Dodatkowe zapięcie spinające szelki z przodu klatki piersiowej poprawia stabilność plecaka, a elementy odblaskowe zwiększają widoczność dziecka w drodze do i ze szkoły.
Skalę problemu z przeciążonymi tornistrami potwierdziła kontrola przeprowadzona przez Państwową Inspekcję Sanitarną, która zważyła plecaki ponad 200 tysięcy uczniów w całej Polsce. Z danych Głównego Inspektoratu Sanitarnego wynika, że w 2022 roku zbyt ciężki tornister nosiło 17 procent skontrolowanych uczniów, a w 2025 roku odsetek ten spadł do 12 procent. Kontrola wykazała też, że niemal wszystkie sprawdzone szkoły – 99 procent placówek – zapewniały uczniom możliwość pozostawienia części podręczników i przyborów na miejscu, co pozwala odciążyć plecak noszony codziennie do domu.
Ergonomiczne miejsce do nauki
Prawidłowo urządzone stanowisko do nauki pomaga dziecku utrzymać właściwą postawę i ograniczyć przeciążenie kręgosłupa. Biurko warto ustawić tak, by światło dzienne padało z odpowiedniej strony i nie rzucało cienia podczas pisania, a lampka biurkowa powinna równomiernie oświetlać całą jego powierzchnię. Kluczowe znaczenie ma krzesło – najlepiej z regulacją wysokości siedziska i kąta nachylenia oparcia, wyprofilowane tak, by podpierało odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Siedzisko powinno być ustawione na wysokości pozwalającej dziecku swobodnie oprzeć stopy na podłodze. Jeśli w pokoju jest wystarczająco dużo miejsca, warto rozważyć dodatkowe siedzisko, na przykład piłkę gimnastyczną, które pozwala na zmianę pozycji podczas dłuższej nauki.
Obuwie ma znaczenie nie tylko dla stóp
Dobrze dopasowane buty wspierają prawidłową pracę stóp oraz całego układu ruchu, w tym stawów i kręgosłupa. Wybierając obuwie szkolne, warto zwrócić uwagę na kilka cech: elastyczność, czyli zdolność zginania się w obu kierunkach bez większego wysiłku, lekkość, anatomiczny kształt – szeroki w części palców i węższy przy pięcie – a także naturalne materiały, takie jak skóra, bawełna czy wełna, które pozwalają stopom oddychać. Istotna jest również giętka, cienka i antypoślizgowa podeszwa, na przykład z kauczuku, poprawiająca bezpieczeństwo na śliskich powierzchniach, odpowiedni rozmiar niepowodujący ucisku ani zsuwania się buta, a także dopasowanie do szerokości, długości i wysokości podbicia stopy dziecka.
Bezpieczna droga do szkoły
Wrzesień to okres zwiększonego ruchu w okolicach placówek oświatowych, zarówno ze strony kierowców, jak i pieszych. W trosce o bezpieczeństwo najmłodszych od 1 do 30 września 2025 roku Policja prowadziła ogólnopolskie działania informacyjno-edukacyjne pod nazwą „Bezpieczna droga do szkoły”, w ramach których w pierwszych dniach nauki w okolicach szkół pojawiło się więcej patroli, a funkcjonariusze przypominali kierowcom o zachowaniu ostrożności, ograniczeniu prędkości przed przejściami dla pieszych oraz obowiązku prawidłowego przewożenia dzieci w pojazdach. Przed rozpoczęciem roku szkolnego policjanci przeprowadzili także lustrację infrastruktury drogowej w ponad 15,6 tysiąca miejsc w rejonie przedszkoli, szkół i innych placówek oświatowych.
Regularna profilaktyka i zdrowe nawyki
Dbałość o prawidłową postawę to tylko jeden z elementów zdrowego rozwoju dziecka. Eksperci przypominają o kilku dodatkowych zasadach, które warto wdrożyć na co dzień:
- regularne wizyty kontrolne u lekarza rodzinnego, czyli tzw. bilanse zdrowia, pozwalające monitorować rozwój dziecka i wcześnie wychwycić nieprawidłowości,
- co najmniej 60 minut aktywności fizycznej dziennie,
- ograniczenie czasu korzystania ze smartfonu – długotrwałe pochylanie głowy nad telefonem obciąża odcinek szyjny kręgosłupa,
- odpowiednio dobrany materac i poduszka, zapewniające komfortowy odpoczynek i właściwe podparcie kręgosłupa,
- dobry przykład rodziców – dzieci uczą się zdrowych nawyków także przez obserwację najbliższych.
Wczesne wykrycie wad postawy zwiększa szanse na ich skuteczną korekcję, dlatego w przypadku niepokojących zmian w sylwetce dziecka warto skonsultować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Od 24 sierpnia do 30 września Narodowy Fundusz Zdrowia prowadzi w swoich oddziałach wojewódzkich kampanię edukacyjną „Zdrowy start w nowy rok szkolny”, w ramach której rodzice mogą porozmawiać z doradcami do spraw profilaktyki i promocji zdrowia o wadach postawy, szczepieniach, zdrowym odżywianiu oraz bilansach zdrowia dziecka, a także dowiedzieć się, gdzie szukać bezpłatnych świadczeń profilaktycznych.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
