Wysokie temperatury, jakie w ostatnich tygodniach notowano w Polsce, sprawiają, że organizm traci wodę znacznie szybciej niż zwykle. Odwodnienie, choć często bagatelizowane, może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, a w skrajnych przypadkach zagrażać życiu. Eksperci ds. żywienia i zdrowia publicznego przypominają, że latem ryzyko to rośnie dla każdego, a szczególnie dla dzieci, seniorów i osób przewlekle chorych.
Czym jest odwodnienie i kiedy się pojawia
Odwodnienie to stan, w którym organizm traci więcej wody niż jest w stanie uzupełnić, co skutkuje zaburzeniem równowagi wodno-elektrolitowej. Zgodnie z definicją stosowaną przez Narodowy Fundusz Zdrowia, o odwodnieniu mówi się już przy stratach wody odpowiadających 1–2 proc. masy ciała. Woda odpowiada w organizmie między innymi za wspomaganie trawienia, wydalanie toksyn, regulację temperatury ciała oraz nawilżanie błon śluzowych, dlatego jej niedobór odbija się na funkcjonowaniu niemal wszystkich układów.
W normalnych warunkach dorosły człowiek wydala z organizmu około 2,5 litra wody dziennie – wraz z moczem, potem i podczas oddychania. Przy wysokich temperaturach ilość ta może wzrosnąć nawet do 3 litrów, co oznacza, że latem zapotrzebowanie na płyny wyraźnie się zwiększa.
Objawy, których nie wolno lekceważyć
Na początkowym etapie odwodnienie przebiega często bezobjawowo lub daje sygnały łatwe do zbagatelizowania: silne pragnienie, suchość w ustach, rzadsze oddawanie ciemnożółtego moczu, bóle i zawroty głowy, osłabienie oraz spadek apetytu. W miarę pogłębiania się niedoboru wody pojawiają się senność, drażliwość, przyspieszona akcja serca i utrata elastyczności skóry. Nieleczone odwodnienie może prowadzić do zaburzeń świadomości, drgawek, a w najcięższych przypadkach do utraty przytomności i zgonu.
Kto jest najbardziej narażony
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby starsze, u których wraz z wiekiem słabnie odczuwanie pragnienia – organizm nie sygnalizuje więc potrzeby uzupełnienia płynów tak skutecznie jak u młodszych osób. Do grupy podwyższonego ryzyka należą także osoby po 85. roku życia, przewlekle leżące, cierpiące na choroby nerek, cukrzycę, otyłość, a także te przyjmujące leki moczopędne. Seniorzy często dodatkowo świadomie ograniczają picie w obawie przed nietrzymaniem moczu, co jeszcze zwiększa zagrożenie.
Na drugim biegunie znajdują się małe dzieci i niemowlęta – ich organizm zawiera proporcjonalnie więcej wody, a utrata płynów następuje u nich znacznie szybciej niż u dorosłych. Dodatkowym czynnikiem ryzyka dla wszystkich grup wiekowych jest długie przebywanie na słońcu, intensywny wysiłek fizyczny w upale oraz prace wykonywane na zewnątrz, na przykład w ogrodzie.
Ile płynów pić latem
Zalecane dzienne spożycie wody dla osoby dorosłej wynosi 2–2,5 litra, czyli około 8–10 szklanek. W okresie upałów zapotrzebowanie to rośnie – zaleca się zwiększenie ilości wypijanych płynów o 250 ml na każdy stopień temperatury powyżej 37°C. Podczas fal gorąca istotne jest również uzupełnianie elektrolitów, zwłaszcza sodu i potasu, traconych wraz z potem.
Płyny warto pić w małych porcjach rozłożonych równomiernie w ciągu dnia, a nie jednorazowo w dużych ilościach. Dobrym źródłem wody są też produkty spożywcze – warzywa i owoce mogą zawierać od 80 do 95 proc. wody, a do najbardziej nawadniających należą arbuz, truskawki, melon czy ogórek. Warto jednocześnie ograniczyć alkohol oraz napoje o wysokiej zawartości białka, ponieważ mogą nasilać utratę wody z organizmu. Wbrew popularnemu przekonaniu umiarkowane spożycie kawy i herbaty – do około 300–400 mg kofeiny dziennie, czyli mniej więcej cztery filiżanki – nie powoduje odwodnienia.
Lato 2026 wyjątkowo upalne
Tegoroczne lato w Polsce należy do najgorętszych w historii pomiarów. Według danych operacyjnych i telemetrycznych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego, 28 czerwca 2026 roku w Słubicach odnotowano temperaturę 40,5°C, a w Toruniu 40,3°C. Oba wyniki przebiły rekord z 29 lipca 1921 roku, kiedy w Prószkowie na Opolszczyźnie zmierzono 40,2°C, co Instytut potwierdził w swoich oficjalnych komunikatach.
Od tego czasu Instytut wielokrotnie wydawał ostrzeżenia meteorologiczne przed upałami, w tym alerty najwyższego, trzeciego stopnia, obejmujące w sierpniu kolejne regiony kraju, z temperaturami sięgającymi nawet 38°C w dzień. W takich warunkach ryzyko odwodnienia dotyczy nie tylko osób starszych czy przewlekle chorych, ale praktycznie każdego, kto spędza dłuższy czas na słońcu bez odpowiedniego nawadniania.
Jak skutecznie zapobiegać odwodnieniu
Specjaliści zalecają kilka prostych zasad, które warto stosować przez cały okres letnich upałów:
- picie wody regularnie, jeszcze zanim pojawi się uczucie pragnienia,
- noszenie ze sobą butelki z wodą,
- unikanie długiego przebywania na słońcu w godzinach największego nasłonecznienia oraz
- ograniczenie intensywnego wysiłku fizycznego w najgorętszej porze dnia.
W przypadku osób starszych pomocne jest trzymanie ulubionych napojów w zasięgu ręki oraz przypominanie o piciu, a także obserwowanie wczesnych sygnałów odwodnienia, takich jak zmęczenie, suchość skóry czy ciemny kolor moczu. W razie wystąpienia poważniejszych objawów – zaburzeń świadomości, silnego osłabienia czy przyspieszonego bicia serca – konieczna jest pilna konsultacja lekarska, ponieważ zaawansowane odwodnienie wymaga leczenia szpitalnego.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
