4 lutego przypada Światowy Dzień Raka – coroczne przypomnienie o skali problemu chorób nowotworowych oraz znaczeniu profilaktyki i wczesnej diagnostyki. W Polsce nowotwory stanowią drugą przyczynę zgonów, tuż po chorobach układu krążenia.
Według najnowszych danych Krajowego Rejestru Nowotworów, opublikowanych w styczniu 2026 roku, w 2023 roku w Polsce zarejestrowano niemal 193 tysiące nowych zachorowań na nowotwory złośliwe oraz ponad 99,7 tysiąca zgonów z ich powodu. Choroby nowotworowe odpowiadają za 26 procent zgonów mężczyzn i 23 procent zgonów kobiet.
Długoterminowe trendy zachorowań
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Instytut Badawczy w raporcie „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania – 2025″ wskazuje na istotne zmiany w epidemiologii nowotworów w perspektywie ostatniego półwiecza. Liczba rozpoznań choroby nowotworowej u mężczyzn zwiększyła się o ponad 55 tysięcy – z ponad 34 tysięcy do blisko 90 tysięcy rocznie. U kobiet wzrost był jeszcze większy – o niemal 61 tysięcy przypadków, z 30 tysięcy do 91,5 tysiąca rocznie.
Obecnie mężczyźni w Polsce najczęściej chorują na raka gruczołu krokowego, płuca i jelita grubego. U kobiet najczęstsze nowotwory to rak piersi, jelita grubego i płuca. Niepokojącym sygnałem jest fakt, że w 2023 roku liczba kobiet, które zmarły w wyniku raka płuca, przekroczyła liczbę kobiet, które zmarły z powodu raka piersi – o 22 procent.
Zmieniające się wzorce palenia
Obserwowane są zmiany w występowaniu nowotworów tytoniozależnych. U mężczyzn widoczny jest spadek zachorowalności, podczas gdy u kobiet – wzrost. Według danych z 2024 roku odsetek palących mężczyzn i kobiet wyrównał się na poziomie 21 procent codziennie palących papierosów.
Analizy Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego z 2025 roku pokazują, że w latach 2013-2023 standardyzowany współczynnik zachorowalności na raka płuc u mężczyzn malał – z 102,2 do 76,7, podczas gdy wśród kobiet obserwowany był wzrost – z 36,6 do 41,4.
„United by Unique” – kampania 2025-2027
Tegoroczna kampania Światowego Dnia Raka nosi hasło „United by Unique”, co w polskim tłumaczeniu oznacza „Zjednoczeni przez wyjątkowość”. Kampania prowadzona przez Union for International Cancer Control na lata 2025-2027 podkreśla unikatowość każdego przypadku nowotworu i jego osobisty aspekt. Koncentruje się na opiece skoncentrowanej na człowieku, która uwzględnia potrzeby, wartości i aktywny udział pacjentów, rodzin i społeczności w planowaniu oraz świadczeniu opieki.
Rak dotyka miliony ludzi na świecie na niezliczone sposoby, ale jego wpływ wykracza poza zdrowie fizyczne – obejmuje także dobrobyt psychiczny, społeczny i ekonomiczny osób, rodzin i społeczności.
Profilaktyka – podstawa zapobiegania
Światowa Organizacja Zdrowia oszacowała, że przestrzeganie zaleceń Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem zmniejszyłoby w Europie liczbę zgonów spowodowanych nowotworami nawet o 50 procent.
Europejski Kodeks Walki z Rakiem zawiera dwanaście podstawowych zasad:
- Nie pal. Nie używaj tytoniu w żadnej postaci.
- Stwórz w domu środowisko wolne od dymu tytoniowego. Wspieraj politykę miejsca pracy wolnego od tytoniu.
- Utrzymuj prawidłową masę ciała.
- Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu. Ogranicz czas spędzany na siedząco.
- Przestrzegaj zaleceń prawidłowego sposobu żywienia.
- Jeśli pijesz alkohol dowolnego rodzaju, ogranicz jego spożycie.
- Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne, szczególnie dotyczy to dzieci.
- Chroń się przed działaniem substancji rakotwórczych w miejscu pracy.
- Dowiedz się, czy w domu jesteś narażony na naturalne promieniowanie spowodowane wysokim stężeniem radonu. Podejmij działania na rzecz zmniejszenia jego poziomu.
- Kobiety powinny pamiętać, że karmienie piersią zmniejsza ryzyko zachorowania na nowotwory. Hormonalna terapia zastępcza zwiększa ryzyko rozwoju niektórych nowotworów – ogranicz jej stosowanie.
- Zadbaj o to, aby dzieci poddano szczepieniom ochronnym przeciwko HBV i HPV.
- Bierz udział w zorganizowanych programach badań przesiewowych: mammografia dla raka piersi, cytologia dla raka szyjki macicy oraz kolonoskopia dla raka jelita grubego.
Wczesna diagnostyka ratuje życie
Badanie przeprowadzone przez Onkofundację Alivia pokazuje, że pacjenci onkologiczni w Polsce nadal czekają na diagnozę zbyt długo. Raport „Potrzeby i doświadczenia pacjentów onkologicznych 2026″ wskazuje, że co trzeci pacjent czekał na diagnozę ponad trzy miesiące, a niemal co piąty – ponad pół roku. W leczeniu nowotworów czas jest czynnikiem krytycznym – każdy miesiąc opóźnienia może oznaczać progresję choroby, gorsze rokowania i mniejsze możliwości terapeutyczne.
Narodowa Strategia Onkologiczna
Kierunki zmian w onkologii w Polsce wyznacza Narodowa Strategia Onkologiczna na lata 2020-2030, przyjęta w 2020 roku. Najważniejsze cele Strategii to poprawa wykrywalności nowotworów we wczesnym stadium oraz wzrost odsetka osób przeżywających pięć lat od zakończenia terapii onkologicznej. Strategia określa priorytety w zakresie poprawy profilaktyki, wczesnego wykrywania, diagnostyki i leczenia chorób nowotworowych.
Według szacunków, nawet 90 procent nowotworów determinowanych jest przez czynniki zewnętrzne, na które mamy realny wpływ. Przestrzegając zasad zdrowego stylu życia, możemy w znaczący sposób obniżyć ryzyko wystąpienia nowotworu.
Światowy Dzień Raka został ustanowiony przez Union for International Cancer Control w 2000 roku w Paryżu podczas Światowego Szczytu Walki z Rakiem. Organizacja prowadzi kampanie w trzyletnich cyklach, aby umożliwić głębsze zbadanie konkretnego tematu i osiągnąć większy wpływ.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
