28 lipca obchodzony jest Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby (WZW). Data nawiązuje do urodzin profesora Barucha Samuela Blumberga, laureata Nagrody Nobla, który w 1967 roku zidentyfikował wirus zapalenia wątroby typu B (HBV), a dwa lata później opracował pierwszą szczepionkę przeciwko tej chorobie. Obchody mają charakter globalny i koordynowane są przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), a ich celem jest zwiększenie wiedzy społeczeństwa na temat wirusowego zapalenia wątroby oraz zachęcenie jak największej liczby osób do wykonania badań diagnostycznych.
Choroba, która latami milczy
Zapalenie wątroby to stan zapalny narządu wywoływany przez wirusy zakaźne lub czynniki niezakaźne, prowadzący do poważnych powikłań zdrowotnych. Wyróżnia się pięć głównych typów wirusowego zapalenia wątroby, oznaczanych literami A, B, C, D i E. Typy B i C mają szczególne znaczenie epidemiologiczne, ponieważ prowadzą do zakażeń przewlekłych u setek milionów ludzi na świecie i są najczęstszą przyczyną marskości wątroby, raka wątroby oraz zgonów związanych z tą chorobą.
Zakażenia wirusami HBV i HCV bardzo często przebiegają bezobjawowo. Wirus może przez wiele lat niszczyć wątrobę w sposób utajony, prowadząc stopniowo do zwłóknienia, marskości, a w części przypadków do raka wątrobowokomórkowego. W praktyce oznacza to, że znaczna część zakażonych osób dowiaduje się o chorobie dopiero wtedy, gdy dochodzi do poważnego uszkodzenia narządu.
Skala problemu na świecie
Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia w 2024 roku z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B lub C żyło na świecie blisko 287 milionów ludzi, a choroby wątroby związane z tymi zakażeniami spowodowały w tym samym roku około 1,3 miliona zgonów. Dla większości chorych testy diagnostyczne i skuteczne leczenie wciąż pozostają poza zasięgiem, co WHO wskazuje jako kluczową barierę na drodze do eliminacji wirusowego zapalenia wątroby jako zagrożenia dla zdrowia publicznego do 2030 roku.
Sytuacja epidemiologiczna w Polsce
Dane gromadzone przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy pokazują niejednolity obraz sytuacji w Polsce. Z jednej strony liczba nowych rozpoznań WZW typu B utrzymuje się od lat na relatywnie niskim poziomie w porównaniu z okresem sprzed powszechnych szczepień, kiedy zapadalność sięgała kilkudziesięciu przypadków na 100 tysięcy mieszkańców. Obecnie liczba nowych zgłoszeń zakażeń HBV wynosi kilka przypadków na 100 tysięcy mieszkańców rocznie, co jest efektem przede wszystkim powszechnych szczepień niemowląt oraz rutynowej sterylizacji sprzętu medycznego i kosmetycznego.
Niepokojąco wygląda natomiast sytuacja związana z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Dane epidemiologiczne za 2025 rok wskazują na wzrost liczby rozpoznań tej choroby o kilkaset przypadków w porównaniu z rokiem poprzednim. Rośnie także liczba zachorowań na WZW typu A – do końca października 2025 roku zgłoszono w Polsce ponad dwukrotnie więcej przypadków niż w analogicznym okresie roku wcześniejszego. Wzrost ten wpisuje się w szerszy trend obserwowany w tym okresie także w innych krajach regionu, co epidemiolodzy wiążą między innymi z niską odpornością populacyjną wynikającą z wieloletniej, bardzo niskiej endemiczności tego typu wirusa w Polsce.
Polski wkład w leczenie dzieci z WZW typu C
Z okazji tegorocznych obchodów Agencja Badań Medycznych przypomina o zakończonym projekcie badawczym PANDAA-PED, realizowanym w latach 2020–2024 przez Warszawski Uniwersytet Medyczny we współpracy z Wojewódzkim Szpitalem Zakaźnym w Warszawie, pod kierunkiem prof. dr hab. n. med. Marii Pokorskiej-Śpiewak. Agencja przeznaczyła na ten cel ponad 11,5 miliona złotych.
Do badania włączono 50 dzieci i nastolatków w wieku od 6 do 18 lat z przewlekłym zakażeniem HCV, w większości nabytym w wyniku transmisji z matki na dziecko w okresie ciąży lub porodu. Dwunastotygodniowa terapia, z dawką leku dostosowaną do masy ciała, okazała się w pełni skuteczna – u wszystkich uczestników badania po zakończeniu leczenia nie wykryto już obecności wirusa, a zgłaszane działania niepożądane miały jedynie łagodny lub umiarkowany charakter. Jak podkreślała prof. Pokorska-Śpiewak, celem projektu było danie dzieciom „realnej szansy na terapię niezależnie od stopnia włóknienia wątroby”.
Wyniki badania zostały wykorzystane w analizach Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, na podstawie których Ministerstwo Zdrowia podjęło w kwietniu 2025 roku decyzję o rozszerzeniu refundacji nowoczesnej terapii WZW typu C również na dzieci od trzeciego roku życia. Wcześniej lek ten był dostępny w ramach refundacji wyłącznie dla starszych pacjentów.
Hasło tegorocznych obchodów
Obchody Światowego Dnia Wirusowego Zapalenia Wątroby 2026 przebiegają pod międzynarodowym hasłem „Hepatitis: Let’s Break It Down”, które można przetłumaczyć jako wezwanie do przełamywania barier stojących na drodze do eliminacji wirusowego zapalenia wątroby. Kampania koncentruje się na usuwaniu przeszkód finansowych, społecznych i systemowych – w tym stygmatyzacji chorych – które ograniczają dostęp do szczepień, testów diagnostycznych i leczenia. Główne wydarzenie towarzyszące obchodom organizowane jest w tym roku wspólnie przez WHO oraz rząd Brazylii.
Edukacja jako element profilaktyki
W Polsce obchody Światowego Dnia Wirusowego Zapalenia Wątroby są także okazją do promowania programów edukacyjnych skierowanych do młodzieży. Przykładem jest realizowany między innymi w Krakowie program „Podstępne WZW”, którego celem jest upowszechnienie wśród uczniów szkół ponadpodstawowych wiedzy na temat wirusowego zapalenia wątroby typu A, B i C. Program prowadzi Fundacja Gwiazda Nadziei pod merytorycznym nadzorem Polskiego Towarzystwa Hepatologicznego oraz honorowym patronatem Głównego Inspektora Sanitarnego.
Eksperci zajmujący się chorobami zakaźnymi wątroby podkreślają, że podstawą skutecznej walki z WZW pozostaje wczesna diagnostyka – proste badanie krwi w kierunku zakażenia HBV lub HCV pozwala wykryć chorobę, zanim doprowadzi ona do nieodwracalnego uszkodzenia wątroby. W przypadku WZW typu B kluczową rolę odgrywa profilaktyka pierwotna w postaci szczepień, natomiast nowoczesne leki przeciwwirusowe umożliwiają dziś całkowite wyleczenie zdecydowanej większości pacjentów z przewlekłym zakażeniem HCV.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
