Nowe formy nikotyny – stare zagrożenia. 20 listopada obchodzimy Światowy Dzień Rzucania Palenia

Światowy Dzień Rzucania Palenia Tytoniu, obchodzony corocznie w trzeci czwartek listopada, w tym roku przypada na 20 listopada 2025 roku. To wyjątkowa okazja do refleksji nad konsekwencjami uzależnienia od nikotyny i podjęcia decyzji o zmianie stylu życia. Główny Inspektorat Sanitarny rozpoczął kampanię edukacyjną „Nowe formy – stare pułapki”, która ma na celu dostarczenie rzetelnej wiedzy o produktach nikotynowych i ich skutkach zdrowotnych.

Historia inicjatywy

Inicjatywa Światowego Dnia Rzucania Palenia powstała w Stanach Zjednoczonych w 1974 roku dzięki dziennikarzowi Lynnowi Smithowi, który zaapelował do czytelników swojej gazety o powstrzymanie się od palenia papierosów przez jeden dzień. Do pomysłu przyłączyło się wówczas 150 tysięcy osób. W Polsce akcja ta po raz pierwszy odbyła się w 1991 roku i od tamtej pory jest organizowana regularnie.

Alarmujące dane dotyczące młodzieży

Główny Inspektorat Sanitarny przedstawił dane obrazujące skalę problemu wśród młodych Polaków. Około 50 procent uczniów choć raz próbowało palić, co czwarty nastolatek w wieku 15–18 lat pali codziennie, a 22,3 procent uczniów w wieku 13–15 lat używa e-papierosów. Te statystyki pokazują, że używanie produktów nikotynowych pozostaje poważnym problemem wśród młodych.

Nałóg wśród nastolatków często zaczyna się z ciekawości, presji rówieśniczej lub błędnych przekonań o niegroźności nowych produktów. E-papierosy, podgrzewacze tytoniu czy woreczki nikotynowe są mylnie postrzegane jako bezpieczniejsze alternatywy, podczas gdy również prowadzą do szybkiego uzależnienia i narażają młody organizm na toksyczne substancje.

Konsekwencje zdrowotne

Światowa Organizacja Zdrowia uznała palenie tytoniu za czynnik najpoważniejszego ryzyka zdrowotnego i główną przyczynę przedwczesnej umieralności. Palenie tytoniu najczęściej dotyka układu krążenia i oddechowego oraz zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów. Jest jedną z głównych przyczyn raka płuc, nowotworów głowy, szyi, trzustki, pęcherza moczowego, wątroby, nerek, szyjki macicy oraz nowotworów krwi.

Według danych światowych każdego roku umiera ponad 8 milionów osób z powodu tytoniu, z czego 7 milionów to aktywni palacze, a około 1 milion to osoby narażone na bierne palenie. Niebezpieczeństwo dotyczy także biernego palenia – boczny strumień dymu zawiera znacznie więcej nikotyny, tlenku węgla i innych toksycznych substancji niż dym wdychany bezpośrednio przez palacza.

Korzyści z rzucenia palenia

Rzucenie palenia przynosi korzyści zdrowotne niemal natychmiast. Po 20 minutach spada tętno, po 12 godzinach normalizuje się poziom tlenku węgla we krwi, a po 24 godzinach zmniejsza się ryzyko ostrego zawału serca. W perspektywie od 2 do 12 tygodni poprawia się krążenie i funkcja płuc, a do 3 miesięcy następuje poprawa wydolności fizycznej.

Długoterminowe korzyści są jeszcze bardziej znaczące. Po roku od rzucenia palenia o połowę zmniejsza się ryzyko choroby niedokrwiennej serca. Po 5 latach następuje obniżenie ryzyka udaru mózgu oraz nowotworów jamy ustnej, przełyku, krtani i płuc. Po 10 latach śmiertelność z powodu raka płuc zmniejsza się o połowę w porównaniu z palaczami, a po 15 latach ryzyko zachorowania na raka płuc i choroby serca jest porównywalne do poziomu osób nigdy niepalących.

Badania dowodzą, że zaprzestanie palenia w każdym wieku przynosi korzyści zdrowotne. Jeśli to nastąpi przed 40 rokiem życia, ryzyko chorób spowodowanych paleniem tytoniu zmniejsza się o około 90 procent. Całkowite rzucenie palenia nawet w wieku 50 czy 60 lat może wydłużyć życie odpowiednio nawet o 6 i 3 lata.

Kampania edukacyjna i wsparcie

Główny Inspektorat Sanitarny przygotował zestaw materiałów edukacyjnych skierowanych do młodzieży, rodziców i nauczycieli. W ramach kampanii „Nowe formy – stare pułapki” dostępne są broszury dla uczniów, rodziców i nauczycieli, prezentacja edukacyjna na lekcję wychowawczą oraz scenariusz zajęć dotyczący profilaktyki nikotynowej. Materiały te mają na celu obalanie mitów i wspieranie młodych w podejmowaniu zdrowych decyzji.

Uzależnienie od nikotyny jest uznawane za chorobę, dlatego proces rzucania palenia bywa trudny i wymaga wsparcia. W Polsce profesjonalną pomoc oferuje Ogólnopolska Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym działająca przy Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie. Konsultanci poradni udzielają wsparcia psychologicznego, wskazówek dotyczących metod rzucania palenia oraz informacji o farmakoterapii wspomagającej odstawienie nikotyny. Infolinia dostępna jest pod numerami 801 108 108 oraz 22 211 80 15 od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00–21:00, a w soboty w godzinach 9:00–15:00.

Aspekty ekonomiczne i społeczne

Poza skutkami zdrowotnymi palenie generuje również istotne obciążenia ekonomiczne i społeczne – zarówno dla jednostki, jak i całego społeczeństwa. Produkty nikotynowe są drogie, a ich użytkowanie wiąże się z dodatkowymi kosztami leczenia chorób odtytoniowych. Rzucenie palenia przynosi realne oszczędności finansowe, poprawia atmosferę w domu, dba o zdrowie bliskich i stanowi dobry przykład dla następnych pokoleń.

Światowy Dzień Rzucania Palenia to doskonały moment, by rozpocząć zmianę lub wesprzeć ją u innych. Najważniejsze w procesie rzucania czy ograniczania palenia tytoniu jest odnalezienie wewnętrznej motywacji, która będzie przewodzić w drodze do wyzwolenia się z nałogu. Wspólnie – rodzice, nauczyciele, specjaliści i instytucje – można tworzyć środowisko, w którym młodzi ludzie będą bezpieczni, świadomi i gotowi do wyboru zdrowego stylu życia.

---

Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna