17 września na całym świecie obchodzony jest Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta – inicjatywa Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która co roku przypomina, że opieka zdrowotna, mimo swoich niewątpliwych osiągnięć, wciąż niesie ze sobą ryzyko błędów i zdarzeń niepożądanych. Tegoroczna, ósma już edycja obchodów koncentruje się na bezpieczeństwie osób zmagających się z chorobami niezakaźnymi, czyli schorzeniami przewlekłymi towarzyszącymi pacjentom często przez całe życie.
Skąd wziął się ten dzień
Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta został ustanowiony w 2019 roku, gdy 72. Światowe Zgromadzenie Zdrowia przyjęło rezolucję ustanawiającą 17 września dniem poświęconym tej tematyce. Jego celem jest zwiększanie świadomości społecznej na temat znaczenia bezpieczeństwa pacjentów oraz mobilizowanie wszystkich uczestników systemu ochrony zdrowia – pacjentów, ich rodzin, opiekunów, personelu medycznego, menedżerów placówek i decydentów – do wspólnego działania na rzecz ograniczania szkód wynikających z nieprawidłowego leczenia.
Jednym z rozpoznawalnych elementów obchodów jest coroczna iluminacja budynków użyteczności publicznej, zabytków i pomników na pomarańczowo. Tego dnia w wielu miastach na świecie, także w Polsce, można spotkać charakterystycznie podświetlone obiekty, które mają zwracać uwagę przechodniów na temat kampanii.
Tegoroczne hasło: bezpieczna opieka przez całe życie
Edycja 2026 nosi hasło „Bezpieczna opieka przez całe życie” i została poświęcona pacjentom cierpiącym na choroby niezakaźne – między innymi choroby układu krążenia, nowotwory, cukrzycę oraz przewlekłe choroby układu oddechowego. Są to schorzenia, które mogą dotknąć osoby w każdym wieku i zwykle wymagają wieloletniej, systematycznej opieki medycznej.
Według danych WHO choroby niezakaźne odpowiadają za 74 procent zgonów na świecie. Organizacja zwraca też uwagę, że w przypadku niektórych schorzeń, na przykład nowotworów, nawet co trzeci pacjent doświadcza podczas leczenia działań niepożądanych. Ryzyko to rośnie dodatkowo wśród osób zmagających się jednocześnie z kilkoma chorobami przewlekłymi, co jest sytuacją coraz częstszą wraz ze starzeniem się populacji.
Problem chorób niezakaźnych znalazł się również w deklaracji politycznej Organizacji Narodów Zjednoczonych dotyczącej chorób niezakaźnych i zdrowia psychicznego, która wzywa państwa członkowskie do wzmacniania profilaktyki oraz budowy kompleksowych programów opieki nad pacjentami przewlekle chorymi.
Skala problemu w liczbach
Bezpieczeństwo pacjenta od lat pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań systemów ochrony zdrowia na świecie. Według danych WHO co dziesiąty pacjent doznaje uszczerbku podczas hospitalizacji, a ponad trzy miliony zgonów rocznie wiąże się bezpośrednio z niebezpieczną opieką medyczną. W krajach o niskich i średnich dochodach nawet czterech na stu pacjentów umiera w wyniku niebezpiecznej opieki. WHO szacuje jednocześnie, że ponad połowa tych szkód – czyli około jednego na dwudziestu przypadków – ma charakter możliwy do uniknięcia, przy czym połowa tych możliwych do uniknięcia szkód związana jest ze stosowaniem leków.
W opiece podstawowej i ambulatoryjnej skala problemu jest jeszcze większa – nawet czterech na dziesięciu pacjentów doświadcza tam jakiejś formy uszczerbku, choć aż do osiemdziesięciu procent takich zdarzeń można było zapobiec. Najczęstsze przyczyny to błędy związane z diagnozą, przepisywaniem leków oraz ich stosowaniem. WHO wskazuje również, że niebezpieczna opieka zdrowotna może obniżać globalne tempo wzrostu gospodarczego o 0,7 procent rocznie.
Diagnostyka jako kluczowy element bezpieczeństwa
W poprzednich edycjach kampanii szczególny nacisk kładziono na poprawę jakości diagnostyki, pod hasłem „Postaw właściwą diagnozę, niech będzie bezpieczna”. Błąd diagnostyczny definiowany jest jako brak prawidłowego i terminowego rozpoznania problemu zdrowotnego pacjenta – może to oznaczać diagnozę opóźnioną, błędną, pominiętą, albo taką, której wynik nie został właściwie przekazany choremu. Eksperci wyróżniają dwie główne grupy czynników sprzyjających takim błędom:
- Pierwsza to czynniki systemowe, czyli słabości organizacyjne placówek medycznych – zaburzenia komunikacji między personelem lub między personelem a pacjentem, nadmierne obciążenie pracą oraz nieefektywna współpraca zespołowa.
- Druga grupa to czynniki poznawcze, obejmujące poziom wyszkolenia i doświadczenia klinicystów, a także ich podatność na zmęczenie, stres i nieświadome uprzedzenia poznawcze.
Jak obchodzony jest ten dzień w polskich placówkach
Wydarzenie ma wymiar nie tylko symboliczny, ale i praktyczny – szpitale, uczelnie medyczne oraz stacje sanitarno-epidemiologiczne w całej Polsce organizują z tej okazji akcje edukacyjne skierowane zarówno do pacjentów, jak i do personelu medycznego.
Przykładem może być wydarzenie zorganizowane w Szpitalu Uniwersyteckim nr 1 im. dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy, gdzie mieszkańcy mogli skorzystać z bezpłatnych stanowisk edukacyjnych i konsultacyjnych – zmierzyć ciśnienie tętnicze i poziom glukozy, wykonać analizę składu ciała czy uzyskać poradę dietetyczną. Eksperci tłumaczyli też, jak bezpiecznie przyjmować leki i ograniczać ryzyko upadków, a w programie znalazły się warsztaty z prawidłowej higieny rąk z wykorzystaniem lampy UV, tematyka opieki nad osobami niesamodzielnymi oraz zdrowie psychiczne opiekunów.
W ramach ogólnopolskiej kampanii WPSD Polska 2026 przygotowano również materiały edukacyjne dla pacjentów i pracowników ochrony zdrowia oraz bezpłatne webinary z udziałem ekspertów, poświęcone między innymi bezpiecznemu leczeniu otyłości i opiece nad pacjentami z wieloma współistniejącymi schorzeniami. Do kampanii dołączyło też Polskie Towarzystwo Farmakologiczne jako jeden z partnerów merytorycznych. Tego dnia w wielu polskich miastach charakterystyczne obiekty zostały podświetlone na pomarańczowo w ramach ogólnopolskiej akcji iluminacji.
Co każdy pacjent może zrobić dla własnego bezpieczeństwa
Organizatorzy obchodów przypominają, że bezpieczna opieka zdrowotna nie zaczyna się dopiero w gabinecie lekarskim czy na szpitalnym oddziale. Regularne badania profilaktyczne, zdrowa dieta, aktywność fizyczna, prawidłowe stosowanie przepisanych leków oraz znajomość podstawowych zasad profilaktyki mają istotne znaczenie w zapobieganiu powikłaniom chorób przewlekłych. Warto też otwarcie informować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach oraz nie bagatelizować niepokojących objawów – to proste działania, które realnie zmniejszają ryzyko błędów medycznych.
Źródła danych:
- gov.pl – Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Jaworze, „17 września to Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta”: https://www.gov.pl/web/psse-jawor/17-wrzesnia-to-swiatowy-dzien-bezpieczenstwa-pacjenta
- Naczelna Izba Lekarska, „Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjentów 2026”: https://nil.org.pl/aktualnosci/9403-swiatowy-dzien-bezpieczenstwa-pacjentow-2026
- Collegium Medicum UMK w Bydgoszczy, „Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta w Szpitalu Jurasza”: https://www.cm.umk.pl/aktualnosci-2/7730-swiatowy-dzien-bezpieczenstwa-pacjenta-w-szpitalu-jurasza.html
- Polskie Towarzystwo Farmakologiczne, „Dołączamy do WPSD Polska 2026 – Światowego Dnia Bezpieczeństwa Pacjenta”: https://ptf.info.pl/2026/09/11/dolaczamy-do-wpsd-polska-2026-swiatowego-dnia-bezpieczenstwa-pacjenta/
- World Health Organization, „Patient safety” (fact sheet, 11 września 2023): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/patient-safety
