29 października obchodzimy Światowy Dzień Udaru Mózgu. W tym roku Światowa Organizacja Udaru Mózgu (WSO) przypomina o dwudziestu latach swojej kampanii, a jej hasło, w polskim tłumaczeniu „Każda minuta się liczy”, trafia w sedno problemu: o losie chorego często decydują pierwsze godziny od wystąpienia objawów.
Dzień, który ma uczyć szybkiej reakcji
Światowy Dzień Udaru Mózgu ustanowiła w 2006 roku Światowa Organizacja Udaru Mózgu. Jego celem jest uświadamianie społeczeństwu, że udar to bardzo groźna choroba. W okolicach 29 października na całym świecie organizowane są akcje i happeningi, które nagłaśniają ten problem.
W kampanii na 2026 rok WSO koncentruje się na umiejętności rozpoznawania objawów i natychmiastowym wzywaniu pomocy. Organizacja podkreśla, że im dłużej chory czeka na pomoc, tym więcej tkanki mózgowej bezpowrotnie ginie, a szybkie wezwanie ratowników otwiera drogę do terapii, które zwiększają szanse na pełny powrót do sprawności.
Co czwarta osoba zagrożona
Według Światowej Organizacji Udaru Mózgu udar może dotknąć co czwartą osobę w ciągu życia. Starsze opracowania, w tym materiał Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Bydgoszczy (WSSE), podają szacunek jednej osoby na sześć. Obecna kampania WSO posługuje się już wyższą wartością, co dobrze pokazuje, że problem nie maleje.
W Polsce, jak wskazuje WSSE, udar mózgu jest trzecią – po chorobach serca i nowotworach – przyczyną zgonów oraz pierwszą przyczyną trwałej niesprawności wśród osób po 40. roku życia.
Czym jest udar mózgu
Udar to nagłe zaburzenie krążenia krwi w obrębie mózgu. Gdy naczynie zostaje zablokowane albo pęka, część mózgu przestaje otrzymywać tlen i składniki odżywcze, a komórki nerwowe zaczynają obumierać. Pierwszy mechanizm prowadzi do udaru niedokrwiennego, drugi do krwotocznego, potocznie nazywanego wylewem. Objawy bywają podobne, dlatego o rodzaju udaru rozstrzyga dopiero badanie obrazowe w szpitalu.
Jak rozpoznać udar
Rozpoznanie opiera się na kilku prostych obserwacjach. Narodowy Fundusz Zdrowia wymienia następujące sygnały alarmowe:
- niedowład po jednej stronie ciała, na przykład osłabienie ręki lub niemożność jej uniesienia,
- trudności w mówieniu, bełkotliwa mowa, niemożność dokończenia zdania,
- zmiany po jednej stronie twarzy, takie jak opadnięty kącik ust, trudność z uśmiechem lub asymetria twarzy,
- zaburzenia widzenia, na przykład ograniczone pole widzenia lub podwójne widzenie.
Wystarczy jeden z tych objawów, aby natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub 999. Nie należy czekać, czy dolegliwości ustąpią, ani wiązać pomocy z własnym dojazdem do szpitala. Warto zapamiętać godzinę, o której pojawiły się pierwsze symptomy, bo od niej zależy wybór metody leczenia.
Dlaczego liczy się czas
Leczenie udaru niedokrwiennego polega między innymi na dożylnym podaniu leku rozpuszczającego skrzep. Zgodnie z informacjami serwisu Pacjent.gov.pl, aby terapia była skuteczna, trzeba ją rozpocząć w ciągu od trzech do czterech i pół godziny od udaru. Bydgoska stacja ujmuje to tak: „liczy się czas, bo im szybciej od wystąpienia pierwszych symptomów udaru zostanie podjęte leczenie, tym jego skuteczność jest większa”.
Mikroudar to nie fałszywy alarm
Szczególnej uwagi wymagają przemijające ataki niedokrwienne (TIA), zwane mikroudarami. Objawy cofają się same, co bywa mylnie odbierane jako koniec kłopotów. Według serwisu Pacjent.gov.pl mikroudar jest sygnałem alarmowym, po którym w ciągu kolejnych 48 godzin może wystąpić udar, czasem cięższy. Osoba, która doświadczyła takich objawów, powinna jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.
Skutki, które zostają na lata
Udar może uszkodzić wzrok i słuch, a także odebrać możliwość porozumiewania się z otoczeniem. Większość osób, które przeżyją udar, pozostaje w różnym stopniu niepełnosprawna. Spośród chorych, którzy przetrwają ostrą fazę, 20 procent wymaga stałej opieki, a 30 procent pomocy w niektórych codziennych czynnościach. Choroba ma więc także wymiar ekonomiczny: obejmuje koszty leczenia oraz utratę zdolności do pracy.
Profilaktyka: na co mamy wpływ
Do powstania udaru przyczyniają się przede wszystkim choroby układu krążenia: nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca i migotanie przedsionków. Wśród czynników ryzyka wymienia się również cukrzycę, otyłość, brak ruchu, nadużywanie alkoholu oraz palenie tytoniu. Większość z nich można ograniczać.
Narodowy Fundusz Zdrowia zaleca, aby:
- regularnie kontrolować ciśnienie tętnicze,
- przyjmować leki zgodnie z zaleceniami lekarza,
- stosować zdrową dietę i dbać o regularną aktywność fizyczną,
- utrzymywać prawidłową masę ciała,
- dbać o regularny sen i ograniczać stres,
- unikać palenia oraz biernego narażenia na dym tytoniowy,
- ograniczać spożycie alkoholu.
Dla osób, u których wykryto choroby zwiększające ryzyko udaru, podstawą pozostaje leczenie i stała kontrola lekarska.
Warto zapamiętać
Udar nie zawsze zapowiada się bólem, a jego sygnały bywają krótkie i łatwe do zlekceważenia. Wystarczy jednak znać cztery podstawowe objawy i bez wahania wezwać pomoc. W tym przypadku decyzja podjęta w ciągu kilku minut może przesądzić o tym, czy chory wróci do samodzielności.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
