5 maja: godność bez wyjątków

Każdego roku 5 maja w całej Europie obchodzony jest Europejski Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych. W Polsce tego samego dnia przypada Dzień Godności Osoby z Niepełnosprawnością Intelektualną, a od 2014 roku – również Europejski Dzień Niezależnego Życia. Troista symbolika tej daty tworzy szczególną okazję do refleksji nad tym, jak polskie społeczeństwo i państwo traktują osoby z niepełnosprawnościami.

Skąd pochodzi to święto?

Europejski Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych został zapoczątkowany we Francji na początku lat 90. XX wieku. Od tamtej pory stopniowo zyskiwał wymiar ogólnoeuropejski i stał się stałym punktem w kalendarzach instytucji publicznych, organizacji pozarządowych oraz środowisk zaangażowanych w ochronę praw człowieka. Jego celem jest przede wszystkim przypominanie, że osoby niepełnosprawne są pełnoprawną częścią społeczeństwa i powinny być traktowane z należnym im szacunkiem i godnością.

Czym jest niepełnosprawność?

Niepełnosprawność oznacza brak możliwości samodzielnego życia spowodowany przez wrodzoną lub nabytą niesprawność psychiczną bądź fizyczną. Obejmuje również długotrwałe ograniczenia w prawidłowym funkcjonowaniu, co wiąże się z obniżeniem sprawności funkcji psychicznych, fizycznych lub słuchowych, a także utratę lub wadę psychiczną, fizjologiczną czy anatomiczną struktury organizmu. Skala zjawiska jest znaczna – coraz więcej osób zmaga się z różnego rodzaju niepełnosprawnościami, a wyzwania, przed którymi stają na co dzień, mają charakter zarówno architektoniczny, jak i społeczny.

 

Codzienność z barierami

Jak podkreślają służby mundurowe i instytucje publiczne, osoby z niepełnosprawnościami każdego dnia mierzą się nie tylko z barierami architektonicznymi, ale także z trudnościami społecznymi – niezrozumieniem, brakiem życzliwości czy niewłaściwymi zachowaniami innych. Dzień 5 maja jest momentem refleksji, ale też wyraźnym sygnałem: godność nie ma ograniczeń, a równe traktowanie nie powinno mieć wyjątków.

Do szczególnie widocznych problemów należy kwestia miejsc parkingowych przeznaczonych dla osób z niepełnosprawnościami. Karta parkingowa uprawnia do postoju na wyznaczonym miejscu wyłącznie wtedy, gdy pojazdem przewożona jest osoba do tego uprawniona. Posługiwanie się kartą przez osobę nieuprawnioną – zgodnie z art. 96b Kodeksu wykroczeń – zagrożone jest karą grzywny do 2000 złotych. Miejsca oznaczone symbolem osoby z niepełnosprawnością nie są przywilejem – są realną pomocą i często warunkiem samodzielnego funkcjonowania.

Co mówi Rzecznik Praw Obywatelskich?

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich wskazuje, że 5 maja powinien stać się szczególną okazją do refleksji nad sytuacją osób z niepełnosprawnościami w Polsce oraz działaniami podejmowanymi przez państwo w celu zapewnienia tym osobom możliwości korzystania z praw i wolności człowieka i obywatela na zasadzie równości z innymi.

Wśród kluczowych wyzwań Rzecznik wymienia wdrożenie systemowej usługi asystencji osobistej. Asystencja stanowi istotny element systemu wsparcia na drodze do niezależnego życia. Aktualnie usługa ta jest realizowana w ramach projektów finansowanych ze środków Funduszu Solidarnościowego, co sprawia, że nie każda zainteresowana osoba otrzymuje wsparcie, a dodatkowo jest ono świadczone przez niektóre miesiące w roku – co dalece odbiega od rozwiązania systemowego.

Kolejnym oczekiwanym krokiem legislacyjnym pozostaje zastąpienie instytucji ubezwłasnowolnienia systemem wspieranego podejmowania decyzji. Jej uchwalenie byłoby symbolem zmiany sposobu postrzegania osób z niepełnosprawnościami przez państwo i władze publiczne. Każdy człowiek musi bowiem być zawsze traktowany jako podmiot – nigdy zaś jako przedmiot regulacji prawnej.

RPO wskazuje też na konieczność poprawy dostępu do edukacji. W 2026 roku opublikowany został raport z badania dotyczącego realizacji przez samorządy obowiązku dowozu uczniów z niepełnosprawnościami do placówek edukacyjnych. Raport podkreśla konieczność poprawy finansowania, uproszczenia procedur administracyjnych oraz podnoszenia kwalifikacji kadry zaangażowanej w proces transportowy, aby zapewnić dzieciom z niepełnosprawnościami realny dostęp do edukacji.

Solidarność w praktyce

Do obchodów Dnia Godności Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną przyłączyły się liczne instytucje publiczne w całym kraju. Podkarpacki Urząd Wojewódzki w Rzeszowie wraz z Wojewodą Podkarpackim Teresą Kubas-Hul zorganizował obchody, podczas których padły następujące słowa:

„Chcemy wyrazić naszą solidarność i pełne wsparcie dla działań na rzecz budowania społeczeństwa otwartego i wspierającego, w którym każdy człowiek, niezależnie od swoich ograniczeń, ma prawo do godności i szacunku oraz szanse, by realizować swoje marzenia i talenty. Chcemy przekazać najserdeczniejsze życzenia zdrowia, siły do przezwyciężania codziennych problemów, radości i wytrwałości w realizacji planów oraz niezbędnego wsparcia ze strony otoczenia. Dziękujemy także rodzinom, opiekunom, nauczycielom, terapeutom i organizacjom wspierającym osoby z niepełnosprawnością intelektualną” – powiedziała Wojewoda Podkarpacki Teresa Kubas-Hul.

Prawa, nie przywileje

Europejski Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych jest okazją, by uświadamiać społeczeństwu, że aktywne uczestnictwo osób z niepełnosprawnościami w życiu społecznym, rodzinnym i zawodowym nie jest kwestią dobroczynności, lecz fundamentalnego prawa. Dzień ten jest też platformą dla osób z niepełnosprawnościami i ich sojuszników, by domagać się prawa do niezależnego życia, zwiększać świadomość na temat barier, z jakimi się spotykają, oraz okazywać solidarność z osobami przebywającymi w placówkach całodobowej opieki i tymi, których głosy nie są słyszane.

Szacunek i życzliwość nie powinny być gestem od święta. To codzienna postawa, która w realny i wymierny sposób wpływa na jakość życia milionów ludzi.

---

Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna