21 września obchodzony jest Światowy Dzień Walki z Chorobą Alzheimera. To najczęstsza przyczyna otępienia na świecie – choroba, która stopniowo odbiera pamięć, samodzielność i możliwość normalnego funkcjonowania. W Polsce wciąż brakuje krajowego planu systemowego wsparcia dla chorych, mimo że – jak wynika z szacunków opartych na danych Najwyższej Izby Kontroli – liczba osób dotkniętych demencją sięga już blisko 600 tysięcy.
Choroba, która najpierw zabiera pamięć
Choroba Alzheimera to przewlekłe, postępujące schorzenie neurodegeneracyjne prowadzące do zaniku komórek nerwowych mózgu. Stanowi 50–60% wszystkich przypadków otępienia. Na początku pojawiają się trudności z zapamiętywaniem bieżących wydarzeń, kłopoty ze znalezieniem właściwych słów oraz zmiany nastroju i osobowości. Wraz z postępem choroby pogarsza się pamięć długotrwała, zdolność czytania, rozumowania i komunikowania się z otoczeniem – podaje Narodowy Fundusz Zdrowia w poradniku dla opiekunów, przygotowanym we współpracy z Polskim Stowarzyszeniem Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera.
Do najczęstszych pierwszych objawów należą:
- problemy z pamięcią wpływające na codzienne funkcjonowanie,
- trudności w wykonywaniu rutynowych czynności,
- zapominanie nazw przedmiotów,
- uczucie zagubienia w dobrze znanych miejscach,
- zmiany nastroju i zachowania,
- utrata zainteresowania dotychczasowymi zajęciami.
Obecnie nie istnieje pojedyncze badanie, które pozwalałoby jednoznacznie rozpoznać chorobę Alzheimera – diagnozę kliniczną można postawić z dokładnością sięgającą 90%, na podstawie oceny neuropsychologa, neurologa, badań neuroobrazowych oraz konsultacji psychiatrycznej. Proces diagnostyczny rozpoczyna się zwykle u lekarza rodzinnego, który w razie potrzeby wystawia skierowanie do specjalisty.
Choroba ma przebieg wieloletni – od pojawienia się pierwszych objawów chorzy żyją średnio 8–14 lat, przechodząc przez fazy otępienia łagodnego, średnio zaawansowanego i zaawansowanego, w którym tracą zdolność samodzielnego funkcjonowania.
Ile osób choruje w Polsce
Dokładna liczba chorych na Alzheimera w Polsce nie jest znana, ponieważ – jak wskazywała Najwyższa Izba Kontroli – brakuje precyzyjnych danych epidemiologicznych obejmujących całą populację. Według szacunków opartych na raporcie NIK, wyłącznie na chorobę Alzheimera choruje w Polsce około 470 tysięcy osób, przy czym są to jedynie przypadki zarejestrowane i zdiagnozowane, a rzeczywista liczba chorych może być nawet trzykrotnie wyższa. Uwzględniając wszystkie choroby otępienne, liczba ta przekracza 600 tysięcy osób, a prognozy zakładają jej dalszy, dynamiczny wzrost wraz ze starzeniem się społeczeństwa.
Zwraca się przy tym uwagę, że Polska pozostaje jednym z nielicznych krajów Unii Europejskiej, które wciąż nie posiadają krajowego planu alzheimerowskiego – dokumentu porządkującego system diagnostyki, leczenia i opieki nad chorymi.
W skali globalnej Światowa Organizacja Zdrowia szacowała, że z demencją żyje ponad 55 milionów ludzi, a liczba ta ma wzrosnąć do 78 milionów w 2030 roku i do 139 milionów w 2050 roku. Choroba Alzheimera odpowiada za większość tych przypadków.
Kto opiekuje się chorymi
W Polsce, podobnie jak w innych krajach, dominuje model opieki rodzinnej. Z danych zawartych w poradniku NFZ i Polskiego Stowarzyszenia Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera wynika, że opiekunem osoby chorej w ponad 70% przypadków jest współmałżonek, a statystyczny opiekun rodzinny w Polsce ma 73 lata. Tylko 15–20% chorych trafia do domów pomocy społecznej lub zakładów opiekuńczo-leczniczych, najczęściej w zaawansowanym stadium choroby.
Długotrwała opieka stanowi poważne obciążenie psychiczne, fizyczne, ekonomiczne i społeczne dla opiekunów, którzy bywają nazywani „ukrytymi ofiarami” choroby Alzheimera. Dokument wskazuje, że wypalenie, przewlekły stres i pogorszenie stanu zdrowia dotykają dużej części osób sprawujących opiekę nad bliskimi latami.
Ogólnopolska infolinia dla chorych i opiekunów
Odpowiedzią na potrzebę systemowego wsparcia jest uruchomiona 1 października 2025 roku ogólnopolska, bezpłatna infolinia „Helpline”, prowadzona przez Rzecznika Praw Pacjenta w partnerstwie ze stowarzyszeniem Alzheimer Polska. Projekt zakłada prowadzenie infolinii przez co najmniej 24 miesiące i udzielenie za jej pośrednictwem minimum 35 tysięcy porad.
Infolinia umożliwia poufną rozmowę z konsultantami, psychologiem oraz innymi specjalistami, w tym terapeutą zajęciowym i prawnikiem, a także uzyskanie informacji o formach wsparcia dostępnych w danym regionie. Adresowana jest zarówno do opiekunów formalnych i nieformalnych, jak i do osób zaniepokojonych zmianami własnej pamięci czy funkcji poznawczych oraz do pracowników placówek leczniczych i pomocy społecznej.
Kontakt z infolinią „Helpline”:
- telefon: 800 201 801,
- e-mail: alzheimer@rpp.gov.pl.
Jakie wsparcie przysługuje choremu i opiekunowi
Osoby chore na Alzheimera oraz ich opiekunowie mogą korzystać z pomocy w ramach systemu ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Orzeczenie o niepełnosprawności otwiera dostęp m.in. do zasiłku pielęgnacyjnego, ulg podatkowych, karty parkingowej czy pierwszeństwa w dostępie do lekarzy specjalistów. Ośrodki pomocy społecznej wspierają w poszukiwaniu miejsc w domach pomocy społecznej, a samotnym chorym mogą przyznać opiekuna nawet na 8 godzin dziennie.
Dostępna jest także opieka pielęgniarska finansowana przez NFZ – zarówno w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, jak i pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej, obejmującej m.in. pielęgnację, podawanie leków czy pomiar parametrów życiowych. Warunkiem objęcia opieką długoterminową jest odpowiedni wynik w skali Barthel, oceniającej samodzielność pacjenta.
W wielu miastach działają dzienne domy pobytu i centra aktywizacji seniorów prowadzące zajęcia terapeutyczne i treningi pamięci dla osób we wczesnych stadiach choroby – tego rodzaju wsparcie oferują m.in. miejskie ośrodki pomocy społecznej.
Gdzie szukać pomocy
Osoby chore i ich rodziny mogą zwrócić się o wsparcie do:
- lekarza pierwszego kontaktu – w celu diagnostyki i skierowania do specjalisty,
- ośrodka pomocy społecznej właściwego dla miejsca zamieszkania,
- ogólnopolskiej infolinii „Helpline” Rzecznika Praw Pacjenta (800 201 801),
- Telefonicznej Informacji Pacjenta NFZ, czynnej całą dobę (800 190 590),
- Polskiego Stowarzyszenia Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
