W niedzielę, 27 września, obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Głuchych, wieńczący trwający od 21 do 27 września Międzynarodowy Tydzień Głuchych. Tegoroczna edycja przebiega pod hasłem „Declaring Deaf People’s Human Rights”, a towarzyszy jej zasada „Nothing About Us Without Us” – „Nic o nas bez nas”.
Skąd się wzięło święto
Międzynarodowy Dzień Głuchych ustanowiła w 1958 roku Światowa Federacja Głuchych (WFD) i od tego czasu obchodzony jest co roku w ostatnią niedzielę września. Data nawiązuje do powstania samej Federacji – założonej 23 września 1951 roku. Trzy dni wcześniej, 23 września, przypada Międzynarodowy Dzień Języków Migowych, ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2017 roku. Jak podkreślają autorzy publikacji poświęconej tegorocznym obchodom, na świecie funkcjonuje, według danych ONZ, ponad 300 języków migowych, a w Polsce używany jest polski język migowy (PJM) – naturalny język wizualno-przestrzenny z własną gramatyką.
Co mówią liczby GUS
Główny Urząd Statystyczny w komunikacie z 24 września 2025 roku podał, że na koniec 2024 r. 270,5 tys. osób miało orzeczenie o niepełnosprawności z powodu problemów z głosem, mową i słuchem. Wśród nich ponad 52% stanowiły kobiety, niemal 11% dzieci i młodzież poniżej 16. roku życia. Najwięcej takich osób mieszka w województwie wielkopolskim (28 846), najmniej w opolskim (6 996), a największe natężenie na 10 tys. mieszkańców notuje się w lubuskim (130,0), najmniejsze w małopolskim (31,4).
Centra Komunikacji w 16 województwach – nowość 2026 roku
Najważniejszą systemową zmianą zapowiadaną na 2026 rok jest projekt Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami, prowadzony przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych wraz z Polskim Związkiem Głuchych i Polskim Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną. Jak ustaliła Komisja Ekspertów ds. Osób Głuchych przy RPO na posiedzeniu 18 lutego 2026 roku, projekt zakłada powstanie Centrów Komunikacji w 16 województwach, które zapewnią bezpłatne wsparcie komunikacyjne – tłumacza online, tłumacza stacjonarnego, tłumacza dokumentów oraz tłumacza-przewodnika.
Podczas posiedzenia zwrócono też uwagę na powtarzający się problem systemowy: „Systematycznie zdarza się, że tłumacz nie jest wpuszczany przez lekarza do gabinetu” – wskazali członkowie Komisji, podkreślając potrzebę równoległej edukacji kadr medycznych.
Spór o dostępność egzaminu ósmoklasisty
W 2026 roku Rzecznik Praw Obywatelskich zajął się także konkretną sprawą indywidualną, która pokazuje skalę codziennych barier. Do RPO zwrócili się rodzice niesłyszącego ucznia ósmej klasy, który na co dzień korzysta z pomocy tłumacza PJM na każdej lekcji. Centralna Komisja Egzaminacyjna zgodziła się na obecność tłumacza podczas egzaminu ósmoklasisty, jednak ograniczyła jego rolę wyłącznie do kwestii proceduralnych. W ocenie rodziców, przywołanej w komunikacie RPO, „egzamin w formie zaproponowanej przez CKE nie sprawdzi wiedzy i umiejętności ich syna; zweryfikuje jedynie bariery językowe wynikające z braku dostępności językowej”.
Rzecznik przypomniał przy tym wnioski z raportu Najwyższej Izby Kontroli z 14 grudnia 2022 r. „Edukacja głuchych i niedosłyszących dzieci i młodzieży”, z którego wynika, że średnie wyniki uczniów słabosłyszących i głuchych są niższe niż średnia ogółu uczniów w kraju – RPO wystąpił w tej sprawie do Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych i dyrektora właściwej Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej.
Dostępność szkoleń obronnych
Kwestię dostępności dla osób głuchych poruszono w 2026 roku również w kontekście obronności. W odpowiedzi z 12 marca 2026 roku na interpelację poselską nr 15653 Ministerstwo Obrony Narodowej poinformowało, że w ramach programu powszechnych dobrowolnych szkoleń obronnych uruchomiło aplikację #wGotowości, zawierającą materiały wideo udostępniane przez YouTube z możliwością wyświetlenia napisów. MON zadeklarowało, że „proces poszerzania grona uczestników szkoleń obejmuje dotarcie również do odbiorców z niepełnosprawnościami, dla których będzie dostosowywany zakres i forma szkoleń”, oraz otwartość na współpracę z Polskim Związkiem Głuchych.
Technologia w służbie dostępności
Sieć Badawcza Łukasiewicz – AI przypomniała 24 września 2026 roku o projektach łączących sztuczną inteligencję z PJM. Projekt ZamigAI rozwija terminologię związaną ze sztuczną inteligencją w polskim języku migowym, a DoPracyPJM to platforma komunikacyjna wspierająca osoby Głuche w środowisku pracy, dostępna również na smartfonie. Instytut przypomniał też o zakończonym projekcie „Dostępna książka”, w ramach którego opracowano 22 utwory literackie z tłumaczeniem na PJM.
Bezpieczeństwo dostępne dla każdego
Komenda Powiatowa Policji w Oławie przypomniała również, że osoby, które ze względu na niepełnosprawność słuchu nie mogą wykonać połączenia głosowego, mogą zgłaszać się na Dolnym Śląsku pod numer SMS 697 071 112, a w skali kraju – pod numer 728 112 112 lub przez aplikację Alarm112. „Każdy powinien mieć możliwość skutecznego wezwania pomocy. Dostępność to także bezpieczeństwo” – podkreśliła rzeczniczka komendy asp. szt. Wioletta Polerowicz.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
