HPV zabija ciszą. Co warto wiedzieć 4 marca?

4 marca obchodzimy Międzynarodowy Dzień Świadomości HPV. To coroczna okazja, by przypomnieć, że wirus brodawczaka ludzkiego – w Polsce wciąż niedostatecznie znany – każdego roku odpowiada za tysiące diagnoz nowotworowych. Dobra wiadomość jest taka, że mamy skuteczne narzędzia, by mu zapobiec.

Czym jest HPV i dlaczego jest groźny?

HPV, czyli Human Papillomavirus (wirus brodawczaka ludzkiego), to jeden z najbardziej onkogennych wirusów na świecie. Jak informuje Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie, w 90% przypadków przenoszony jest przez kontakty seksualne, jednak do zakażenia może dojść również przez kontakt ze skórą, błoną śluzową, śliną lub krwią osoby zakażonej. Zdecydowana większość osób aktywnych seksualnie zetknie się z tym wirusem w ciągu swojego życia.

Istnieje ponad 200 typów HPV, z czego część jest silnie rakotwórcza. Jak podkreśla Państwowy Instytut Medyczny MSWiA, w większości przypadków zakażenie przebiega bezobjawowo i samoistnie ustępuje, jednak u części osób może się utrzymywać, prowadząc do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Według danych opublikowanych przez portal Onkologia-Dziecięca.pl, dwa najczęstsze genotypy wirusa – HPV 16 i HPV 18 – powodują około 70% wszystkich zachorowań na nowotwory szyjki macicy. Do typów wysokoonkogennych zaliczane są ponadto HPV-45, HPV-31, HPV-33, HPV-52 i HPV-58.

Jakie nowotwory wywołuje HPV?

Wirus brodawczaka ludzkiego jest odpowiedzialny za około 630 000 diagnoz nowotworowych każdego roku na całym świecie, zgodnie z danymi przytaczanymi przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Jaworze. Zakażenie może prowadzić do rozwoju wielu różnych nowotworów złośliwych:

• Raka szyjki macicy – HPV odpowiada za około 90% rozpoznań tego nowotworu.
• Raka odbytu – około 90% diagnoz spowodowanych jest przez HPV.
• Nowotworów głowy i szyi – HPV stoi za co trzecią diagnozą w tej grupie.
• Raka pochwy – 4 na 5 przypadków związanych jest z HPV.
• Raka sromu – około połowa wszystkich przypadków spowodowana jest przez HPV.
• Raka prącia – ponad połowa nowotworów złośliwych skóry prącia wywoływana jest przez HPV.

Jak informuje Państwowy Instytut Medyczny MSWiA, „najczęstszym nowotworem złośliwym wywoływanym przez tego wirusa jest rak szyjki macicy, natomiast następstwem infekcji onkogennymi typami HPV może być również rozwój innych nowotworów: raka sromu i pochwy u kobiet oraz raka prącia u mężczyzn, niektórych nowotworów głowy i szyi, jamy ustnej, górnych dróg oddechowych i płuc.”

Sytuacja w Polsce – dane z Krajowego Rejestru Nowotworów

Skala problemu w Polsce jest znacząca. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów przytoczonych przez Małopolski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia w komunikacie prasowym z 3 marca 2026 r., tylko w 2023 roku diagnozę raka szyjki macicy usłyszało blisko 2,4 tys. Polek, w tym 172 mieszkanki Małopolski. Rak prącia rozpoznano u 275 mężczyzn w całym kraju (w tym 19 w województwie małopolskim), a nowotwór odbytu wykryto u 376 Polek i Polaków – 33 z nich to mieszkańcy Małopolski.

Szacuje się również, że każdego roku u około 3300 Polek diagnozowany jest nowotwór spowodowany zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego.

Podstępny przebieg – dlaczego wirus tak długo pozostaje niezauważony?

Onkogenne typy HPV przez wiele lat mogą trwać w fazie utajonej, nie dając żadnych objawów. Nie oznacza to jednak, że wirus jest nieaktywny – może być nadal przenoszony na inne osoby. Jeżeli dochodzi do zakażenia szyjki macicy wirusem o wysokim potencjale onkogennym, objawy takie jak plamienia między miesiączkami, upławy czy dolegliwości bólowe pojawiają się zazwyczaj dopiero w zaawansowanym stadium choroby nowotworowej. Dlatego tak istotna jest regularna diagnostyka, zanim pojawią się jakiekolwiek dolegliwości.

Szczepienia – najskuteczniejsza forma ochrony

Zarówno instytucje krajowe, jak i międzynarodowe są zgodne: szczepienia to najlepsza profilaktyka zakażeń HPV. Jak podkreśla portal Onkologia-Dziecięca.pl, szczepienia ochronne zalecane są dzieciom powyżej 9. roku życia – zarówno dziewczętom, jak i chłopcom – ponieważ przerywają łańcuch zakażenia i zmniejszają ryzyko rozwoju raka szyjki macicy u kobiet w przyszłości.

Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje program powszechnych szczepień przeciwko HPV dla dzieci w wieku 9–14 lat. Jak wyjaśnia dyrektor Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ Elżbieta Fryźlewicz-Chrapisińska w komunikacie z 3 marca 2026 r.: „Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje program powszechnych szczepień przeciwko HPV dla dzieci w wieku 9-14 lat. Z pełnej refundacji szczepionki poza programem mogą skorzystać także nastolatki. Międzynarodowy Dzień Świadomości HPV to świetny moment, by zdecydować się na taką inwestycję w zdrową przyszłość swojego dziecka i umówić szczepienie.”

W ramach programu szczepienia wykonywane są szczepionką dwuwalentną lub dziewięciowalentną – wyboru dokonuje rodzic. Pełen schemat obejmuje dwie dawki. Wystarczy skontaktować się z przychodnią podstawowej opieki zdrowotnej.

Nastolatki w wieku 14–18 lat, nieobjęte programem powszechnym, mogą bezpłatnie zaszczepić się preparatem dwuwalentnym znajdującym się na liście bezpłatnych leków dla dzieci – po wcześniejszym uzyskaniu recepty od lekarza. Osoby po 18. roku życia mogą liczyć na połowiczną refundację kosztu szczepionki dwuwalentnej. Dorośli mogą zaszczepić się również w aptekach – koszt podania preparatu przez farmaceutę pokrywa NFZ.

Dane Centrum e-Zdrowia wskazują, że w Małopolsce przeciwko HPV zaszczepiło się – w programie i poza nim – blisko 73 tys. osób z roczników 2006–2016, w tym 44,4 tys. dziewczynek i 28,4 tys. chłopców.

Badania przesiewowe – drugi filar profilaktyki

Obok szczepień równie ważne są regularne badania profilaktyczne. Dyrektor MOW NFZ wskazuje: „Od ubiegłego roku program profilaktyki raka szyjki macicy obejmuje nowoczesną ścieżkę diagnostyczną opartą na teście HPV HR z genotypowaniem, a w razie potrzeby także cytologię na podłożu płynnym. Badania są bezpłatne i finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. To zestaw zgodny z wytycznymi Komisji Europejskiej, z którego mogą korzystać Małopolanki od 25. roku życia.”

Program profilaktyki raka szyjki macicy obejmuje kobiety w wieku 25–64 lata. Test HPV HR z genotypowaniem wykrywa DNA lub RNA wirusa o wysokim ryzyku onkogennym. Przy wyniku negatywnym diagnostykę wystarczy powtórzyć po pięciu latach. Przy wyniku pozytywnym z tej samej próbki wykonywana jest cytologia płynna. Na badanie nie jest potrzebne skierowanie – wystarczy umówić wizytę w poradni ginekologicznej współpracującej z NFZ lub u wybranej położnej POZ. Rejestracji można dokonać przez Internetowe Konto Pacjenta lub aplikację mojeIKP.

Skąd pochodzi Międzynarodowy Dzień Świadomości HPV?

Jak informuje portal Onkologia-Dziecięca.pl, 4 marca 2018 roku, z inicjatywy Międzynarodowego Towarzystwa Brodawczaków (IPVS), został ustanowiony Międzynarodowy Dzień Świadomości HPV. Jego celem jest szerzenie wiedzy o zagrożeniach związanych z zakażeniem oraz promowanie działań profilaktycznych – przede wszystkim szczepień i regularnych badań przesiewowych. Coroczne kampanie edukacyjne prowadzone tego dnia przez organizacje na całym świecie mają uświadamiać społeczeństwo, że wielu zachorowań nowotworowych można dziś skutecznie uniknąć.

Co możesz zrobić dziś?

Kluczowe przesłanie Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA pozostaje niezmienne: „W walce z HPV najważniejsze są szczepienia ochronne oraz profilaktyka: higieniczny styl życia, bezpieczne kontakty seksualne, a w przypadku kobiet regularne badania ginekologiczne.” Warto pamiętać, że decyzja o szczepieniu – własnym lub dziecka – to decyzja nie tylko zdrowotna, ale i odpowiedzialność wobec bliskich.

---

Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna