Dzień Morsa 2025 – święto arktycznych gigantów i miłośników zimowych kąpieli

24 listopada to wyjątkowy dzień w kalendarzu – obchodzimy wówczas Międzynarodowy Dzień Morsa. To święto ma podwójne znaczenie: upamiętnia arktyczne ssaki morskie i popularyzuje morsowanie, czyli kąpiele w lodowatej wodzie.

Geneza święta

Dzień Morsa został ustanowiony w 2008 roku z inicjatywy dwóch organizacji międzynarodowych: WWF (World Wide Fund for Nature) oraz Marine Mammal Council. Głównym celem święta jest zwiększanie wiedzy społecznej o morsach arktycznych oraz zwrócenie uwagi na zagrożenia, z jakimi borykają się te niezwykłe zwierzęta.

Data 24 listopada nie została wybrana przypadkowo. Przypada ona w okresie, gdy temperatura wody w zbiornikach naturalnych spada poniżej 15 stopni Celsjusza, co stwarza idealne warunki do rozpoczęcia sezonu morsowania. Dodatkowo jest to rocznica urodzin Samuela Morse’a – twórcy alfabetu Morse’a, co stanowi ciekawą zbieżność nazewniczą.

Morsy arktyczne – zagrożeni giganci

Mors arktyczny (Odobenus rosmarus) to jeden z największych przedstawicieli ssaków morskich. Dorosłe samce mogą osiągać wagę nawet do 1500 kilogramów i długość ciała do 3,5 metra. Charakterystyczną cechą tych zwierząt są długie górne kły, które mogą dorastać do 100 centymetrów długości i ważyć nawet 5 kilogramów.

Morsy zamieszkują wody arktyczne wokół Oceanu Arktycznego, preferując obszary pokryte lodem morskim. Żywią się głównie bezkręgowcami zamieszkującymi dno oceanu – małżami, ślimakami i rozgwiazdami, a także okazjonalnie skorupiakami i rybami. Do poszukiwania pokarmu potrafią nurkować na głębokość ponad 90 metrów, pozostając pod wodą nawet do 10 minut.

Wyróżnia się dwa podstawowe podgatunki: morsa atlantyckiego (O. rosmarus rosmarus), występującego od północnej Kanady po północną Rosję, oraz morsa pacyficznego (O. rosmarus divergens), zamieszkującego Morze Beringa i Morze Czukockie.

Zagrożenia dla populacji morsów

Morsy znajdują się obecnie w kategorii VU (vulnerable – narażony) w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Ich liczebność dramatycznie spadła w XX wieku – od początku stulecia do lat 70. populacja zmniejszyła się około 20-krotnie, osiągając zaledwie 50 tysięcy osobników.

Współczesne zagrożenia dla morsów obejmują przede wszystkim:

• Zmiany klimatyczne – topnienie lodu morskiego pozbawia morsy naturalnych miejsc wypoczynku i utrudnia dostęp do żerowisk. Bez lodu morsy nie mogą się skutecznie poruszać ani walczyć o dostęp do pożywienia.
• Działalność przemysłowa – eksploatacja złóż ropy naftowej i gazu ziemnego w Arktyce oraz intensyfikacja ruchu morskiego stanowią bezpośrednie zagrożenie dla siedlisk morsów.
• Turystyka arktyczna – rosnąca liczba turystów w regionie arktycznym może powodować stres u zwierząt i zakłócać ich naturalne zachowania.

W odpowiedzi na te zagrożenia podjęto działania ochronne. Przemysłowe polowania na morsy zostały zakazane – w ZSRR w 1956 roku, na Alasce i w Kanadzie na początku lat 70. XX wieku. Dopuszczono jedynie ograniczone łowy przez rdzenną ludność arktyczną, ustalając maksymalne kontyngenty na poziomie 1100 sztuk w Rosji i na Alasce oraz 800 sztuk w Kanadzie.

Morsowanie – trend czy zdrowa praktyka

Dzień Morsa to również święto osób uprawiających morsowanie, czyli krótkotrwałe kąpiele w zimnej wodzie. Sezon na morsowanie rozpoczyna się zazwyczaj jesienią, gdy temperatura wody spada poniżej 15 stopni Celsjusza.

Badania naukowe wskazują na potencjalne korzyści zdrowotne płynące z regularnego morsowania. Profesor Tomasz Zdrojewski z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, który sam morsuje od 30 lat, podkreśla jednak ostrożność w formułowaniu wniosków: „Nie ma jednoznacznych dowodów naukowych potwierdzających korzystny wpływ morsowania na zdrowie. Co nie znaczy, że nie warto morsować”.

Eksperci zwracają uwagę, że morsowanie może przynosić więcej korzyści zdrowotnych niż zagrożeń, ale wyłącznie przy zachowaniu odpowiednich zasad bezpieczeństwa. Norwegscy naukowcy przeprowadzili metaanalizę ponad 700 artykułów naukowych, z których wybrano ponad 100 najbardziej wartościowych publikacji dotyczących zimnych kąpieli.

Badania sugerują, że regularne morsowanie może:

• poprawiać krążenie krwi
• wspierać układ odpornościowy
• wpływać pozytywnie na samopoczucie psychiczne i nastrój
• pomagać w redukcji stresu

Jednocześnie specjaliści ostrzegają przed ryzykiem związanym z morsowaniem. Nagłe zanurzenie w zimnej wodzie powoduje gwałtowne reakcje fizjologiczne – skurcz naczyń krwionośnych, przyspieszenie akcji serca i wzrost ciśnienia. Może to prowadzić do wstrząsu termicznego, a w ekstremalnych przypadkach do hipotermii czy groźnych arytmii.

Zasady bezpiecznego morsowania

Eksperci zalecają morsowanie rekreacyjne, szczególnie dla osób zdrowych, polegające na kąpielach w zimnej wodzie trwających kilkadziesiąt sekund, maksymalnie dwie do trzech minut. Profesor Zdrojewski podkreśla, że przed bezpośrednim wejściem do wody niezbędna jest co najmniej 30-minutowa intensywna rozgrzewka.

Do morsowania zimą trzeba się odpowiednio przygotować, najlepiej zaczynając już jesienią, gdy temperatura wody nie jest jeszcze tak niska. Kluczowe znaczenie ma regularność – ważniejsza jest systematyczność niż czas spędzony w wodzie. Największe zmiany w organizmie – metaboliczne, hormonalne i termoregulacyjne – zachodzą już w początkowych momentach zimnej kąpieli.

Przeciwwskazania do morsowania obejmują choroby układu krążenia (nadciśnienie, choroba wieńcowa, arytmie), choroby nerek, cukrzycę, astmę oraz problemy z układem oddechowym. Osoby z takimi schorzeniami mogą rozważać morsowanie wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Morsowanie nie jest również zalecane kobietom w ciąży, dzieciom oraz osobom starszym powyżej 60. roku życia.

Absolutnie nie należy morsować samotnie – zawsze powinien być obecny doświadczony mors, który w porę zauważy niepokojące objawy. Hipotermia może prowadzić do obniżenia funkcji poznawczych, zaburzeń orientacji, splątania oraz paraliżu nerwów i mięśni, zwiększając ryzyko utonięcia.

Znaczenie edukacji

Dzień Morsa to doskonała okazja do zwiększenia świadomości społecznej na temat ochrony morsów arktycznych oraz bezpiecznego praktykowania zimowych kąpieli. Programy edukacyjne prowadzone przez organizacje ekologiczne pomagają ludziom lepiej zrozumieć, jak ważna jest ochrona tego gatunku i jakie działania można podjąć, aby wspierać jego przetrwanie.

Jednocześnie rosnąca popularność morsowania wymaga edukacji w zakresie bezpieczeństwa tej formy aktywności. Warto pamiętać, że choć morsowanie może przynieść korzyści zdrowotne, nie jest to metoda dla każdego i zawsze wymaga odpowiedniego przygotowania oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa.

---

Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna