3 grudnia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Osób z Niepełnosprawnościami. To okazja, by przyjrzeć się aktualnej sytuacji milionów Polaków, którzy każdego dnia mierzą się z barierami utrudniającymi pełne uczestnictwo w życiu społecznym i zawodowym.
Blisko 4 miliony osób z orzeczeniem
Według najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego na dzień 31 grudnia 2024 roku w Polsce było 3,9 miliona osób posiadających ważne orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Stanowią one 10,5 procent ogólnej liczby ludności kraju. W strukturze dominują osoby ze stopniem umiarkowanym (41,3 procent), następnie znacznym (30,1 procent) i lekkim (28,6 procent).
Dane te pochodzą z oficjalnych rejestrów zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Warto jednak podkreślić, że rzeczywista liczba osób z różnymi formami niepełnosprawności może być znacznie wyższa. Narodowy Spis Powszechny z 2021 roku wykazał, że w Polsce funkcjonuje niemal 5,5 miliona osób z niepełnosprawnościami, licząc zarówno osoby z prawnym potwierdzeniem (3,5 miliona), jak i te odczuwające ograniczenia biologiczne bez formalnego orzeczenia.
Warszawa epicentrum obchodów
W tym roku główne uroczystości odbywają się 3 grudnia 2025 roku w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Wydarzenie, organizowane w godzinach 9:30-15:30, przebiega pod hasłem stawiającym człowieka w centrum zainteresowania. Program obejmuje panel ekspercki poświęcony kompleksowej aktywizacji zawodowej i społecznej, panel integracyjny oraz wystąpienia inspirujących osób z niepełnosprawnościami. Organizatorzy prezentują także ogólnopolską kampanię TALENTowani, wspierającą aktywizację zawodową osób z niepełnosprawnościami.
Kluczowe wyzwania zidentyfikowane w badaniach
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych opublikował w 2024 roku raport końcowy z kompleksowego badania potrzeb osób z niepełnosprawnościami. W badaniu wzięło udział ponad tysiąc osób posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Jako kluczowe obszary wymagające wsparcia respondenci wskazali:
- rehabilitację (37,2 procent),
- komunikację (30,5 procent),
- pracę (27,6 procent),
- czas wolny (26,8 procent),
- integrację (26,7 procent),
- mieszkalnictwo (25,9 procent),
- informację (21,2 procent) oraz
- edukację (19,6 procent).
Badanie ujawniło, że kwestie finansowe stanowią jedno z najpoważniejszych wyzwań. W 2024 roku jedynie 6,1 procent ankietowanych gospodarstw domowych było stać na wszystkie wydatki, obejmujące żywność, transport, odzież, lekarstwa, rozrywkę, kulturę, wypoczynek, edukację, rehabilitację oraz prywatne wizyty lekarskie.
Wykluczenie transportowe dotyka miliony
Jednym z najbardziej dotkliwych problemów pozostaje wykluczenie transportowe. Według danych przedstawionych w interpelacji poselskiej, zjawisko to może dotyczyć od 25 do 40 procent mieszkańców Polski. Instytut Spraw Obywatelskich wskazuje, że nawet 83 procent sołectw ma dostęp do transportu publicznego jedynie teoretycznie, ponieważ kursy są sporadyczne lub funkcjonują wyłącznie w dni nauki szkolnej.
Mimo że Polska wdraża Europejski Akt o Dostępności, ustawa implementująca wyłącza z obowiązku dostępności miejskie, gminne i regionalne przewozy pasażerskie. W praktyce oznacza to, że kluczowy sektor transportu lokalnego, z którego osoby z niepełnosprawnościami korzystają najczęściej, pozostał poza regulacjami dotyczącymi dostępności.
Rynek pracy wciąż zamknięty
Aktywizacja zawodowa pozostaje jednym z priorytetowych obszarów działań. Około miliona osób z niepełnosprawnościami w wieku produkcyjnym wciąż pozostaje poza rynkiem pracy. Wskaźnik osób z niepełnosprawnościami aktywnych zawodowo wynosi nieco ponad 30 procent, choć tendencja jest wzrostowa.
Jako kluczowe potrzeby w obszarze zatrudnienia wskazywane są: znalezienie pracy, dostosowanie warunków i miejsca pracy oraz sprzętu do potrzeb pracowników z niepełnosprawnościami. Szczególnie trudną sytuację mają osoby z niepełnosprawnością narządu wzroku oraz osoby chorujące psychicznie.
Pozytywne zmiany w przestrzeni publicznej
Raport PFRON zawiera także dane wskazujące na postępy w eliminacji barier architektonicznych. Aż 41 procent ankietowanych nie doświadcza osobiście barier w przestrzeni publicznej. Może to być efektem wdrażania ustawy o dostępności, która obliguje podmioty administracji państwowej i samorządowej do eliminacji przeszkód.
Wsparcie systemowe na 2026 rok
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przyjął w listopadzie 2025 roku kierunki działań oraz warunki brzegowe dla realizatorów Programu Wyrównywania Różnic Między Regionami III na 2026 rok. Program ten ma na celu wspieranie powiatów leżących w podregionach o niższym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego.
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, Łukasz Krasoń, w swoim przemówieniu z okazji obchodów podkreślił znaczenie podmiotowego traktowania osób z niepełnosprawnościami jako pełnoprawnych obywateli. W dniu 1 grudnia 2025 roku odbyła się konferencja „Realizacja praw osób z niepełnosprawnościami w praktyce”, która stanowiła wprowadzenie do obchodów Międzynarodowego Dnia.
Perspektywy i wyzwania
Międzynarodowy Dzień Osób z Niepełnosprawnościami, ustanowiony w 1992 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, wyznacza cykl corocznych podsumowań w krajach członkowskich oraz wytyczanie działań umożliwiających pełne uczestnictwo osób z niepełnosprawnościami w życiu społecznym, gospodarczym, politycznym i kulturalnym.
Choć sytuacja osób z niepełnosprawnościami w Polsce systematycznie się poprawia, przed systemem wsparcia stoją wciąż istotne wyzwania. Kluczowe znaczenie ma nie tylko rozwój instrumentów finansowych, ale również zmiana postaw społecznych, eliminacja barier architektonicznych i zapewnienie rzeczywistej dostępności usług publicznych.
Źródła: B2BData.pl Agencja Informacyjna
